SanSinh.comSản Sinh
Chim và quả trứng

Vì sao trứng chim có nhiều màu và hình dạng khác nhau: so trứng gà, vịt, cút, bồ câu

Trứng chim trắng, nâu, xanh nhạt hay lốm đốm tuỳ loài và chỗ làm tổ. Bày trứng gà, vịt, cút, bồ câu cạnh nhau để so màu, đốm, hình dạng và cân nặng cùng con.

Assorted eggs arranged in a row on a wooden kitchen table, white pigeon eggs, speckled quail eggs, pale greenish duck eggs, brown chicken eggs, overhead shot, soft natural light

Mọi vỏ trứng chim đều bắt đầu là màu trắng của chất vôi; màu nâu, xanh nhạt hay những chấm đốm được thêm vào ở chặng cuối trong cơ thể chim mẹ. Loài nào có màu nào phụ thuộc vào giống loài và lối sống: trứng đặt trên mặt đất thường lốm đốm để nguỵ trang, trứng trong hốc kín thường trắng.

Hình dạng cũng vậy: có loài trứng gần tròn, có loài trứng thuôn dài một đầu nhọn. Bạn không cần đi tìm trứng chim hoang dã để thấy điều này, chỉ cần một buổi đi chợ mua vài loại trứng ăn quen thuộc. Bài này giúp bạn và con biến bữa sáng thành một buổi quan sát, kèm những giải thích ngắn mà các nhà khoa học đã tìm ra.

Bốn loại trứng dễ mua đặt cạnh nhau

Các mô tả dưới đây là thường gặp, mỗi giống, mỗi đàn có thể khác. Hãy mua mỗi loại hai ba quả để trẻ thấy cả sự khác nhau trong cùng một loại:

Loại trứngMàu vỏ thường gặpHình dạngKích cỡ so với trứng gà
Trứng gàTrắng, kem, hồng nhạt đến nâu, tuỳ giống gàBầu dục, một đầu to một đầu nhỏ rõLàm mốc so sánh
Trứng vịtTrắng ngà, nhiều quả ánh xanh nhạtThuôn dài hơn trứng gà một chútTo hơn
Trứng cútNền kem có nhiều mảng nâu đen loang lổGần giống trứng gà thu nhỏNhỏ hơn nhiều
Trứng bồ câuTrắng tinh, hơi bóngBầu dục khá đềuNhỏ hơn rõ

Nếu mua được trứng ngỗng, trẻ sẽ thích thú vì độ to của nó, vỏ trắng, dày và nặng tay. Nhớ rửa tay sau khi sờ vỏ trứng sống, và nấu chín toàn bộ trứng sau buổi quan sát.

Màu vỏ trứng đến từ đâu

Vỏ trứng làm chủ yếu từ chất vôi, màu tự nhiên là trắng. Trong những giờ cuối cùng quả trứng ở trong buồng tạo vỏ của chim mẹ, cơ thể chim tiết thêm sắc tố phủ lên. Có hai nhóm sắc tố chính: một nhóm cho màu nâu, nâu đỏ và những chấm đốm; một nhóm cho màu xanh lam, xanh lục nhạt. Pha trộn hai nhóm này theo liều lượng khác nhau tạo ra cả bảng màu trứng chim.

Màu nâu ở trứng gà vỏ nâu chủ yếu nằm ở lớp ngoài cùng. Thử cho trẻ quan sát mặt trong mảnh vỏ trứng gà nâu sau khi đập: thường nhạt hơn hẳn mặt ngoài, gần như trắng. Ngược lại, màu xanh ở một số trứng thấm vào cả bề dày vỏ, mặt trong cũng xanh nhạt.

Đốm trên trứng cút là sắc tố được phủ lên ở chặng cuối trong cơ thể chim mẹ, và mỗi quả có hoa văn riêng, không quả nào giống quả nào. Một hoạt động hay là cho trẻ chọn một quả trứng cút, vẽ lại thật kỹ, rồi trộn lẫn với các quả khác để xem con có nhận ra quả của mình không.

Vì sao màu trứng khác nhau giữa các loài

Nguỵ trang. Chim làm tổ trên mặt đất, trên bãi cát hay bãi đá thường đẻ trứng có đốm và màu gần với nền xung quanh. Kẻ săn mồi nhìn từ xa khó phân biệt trứng với sỏi, cỏ khô. Trứng cút với các mảng loang là ví dụ dễ thấy.

Trứng trong hốc kín thường trắng. Nhiều loài làm tổ trong hốc cây, hốc đất đẻ trứng trắng. Trong bóng tối, trứng không cần nguỵ trang, màu trắng có khi còn giúp chim bố mẹ nhìn thấy trứng dễ hơn.

Nhận ra trứng của mình. Có giả thuyết cho rằng ở những loài hay bị chim khác đẻ nhờ vào tổ, hoa văn trứng giúp chim bố mẹ nhận ra quả lạ.

Chọn giống ở gia cầm. Với gà, vịt nhà, màu vỏ phụ thuộc chủ yếu vào giống do con người chọn lọc. Trứng gà nâu hay trắng không phải để nguỵ trang, mà là đặc điểm di truyền của giống gà đó.

Chưa phải đã biết hết. Các nhà khoa học vẫn còn tranh luận về vai trò màu trứng ở nhiều loài. Đây là chỗ tốt để trẻ hiểu rằng khoa học có những câu hỏi còn đang mở.

Vì sao quả trứng không tròn như quả bóng

Hình bầu dục có nhiều cái lợi. Thứ nhất, một quả trứng có đầu to đầu nhỏ khi bị đẩy sẽ lăn theo một vòng cong quanh đầu nhỏ thay vì lăn thẳng đi xa; trẻ có thể thử ngay trên mặt bàn với một quả trứng luộc và một viên bi. Thứ hai, nhiều quả trứng hình bầu dục xếp trong tổ khít vào nhau hơn, đầu nhỏ chụm vào giữa, nên chim mẹ ủ được cả lứa dưới bụng.

Thứ ba, vỏ cong đều chịu lực tốt. Trẻ có thể thử đặt một quả trứng sống giữa hai lòng bàn tay, đầu to và đầu nhỏ áp vào lòng bàn tay, rồi bóp đều: rất khó làm vỡ. Nhưng chỉ cần một cạnh sắc gõ nhẹ vào hông là vỡ ngay. Làm thí nghiệm này trên một cái bát to để phòng hờ, và chỉ cho trẻ lớn làm.

Ở chim hoang dã, hình dạng trứng khác nhau rất nhiều, từ gần tròn đến thuôn dài nhọn đầu. Một nghiên cứu lớn so sánh hàng nghìn loài gợi ý rằng những loài bay giỏi, bay xa thường có trứng thuôn và lệch hơn, có thể vì thân hình chim mẹ thon gọn để bay. Đây vẫn là lời giải thích đang được bàn luận, kể cho trẻ như một khám phá thú vị chứ không phải chân lý cuối cùng.

Trứng to hay nhỏ so với thân chim mẹ

Trẻ hay so trứng gà với con gà và thấy quả trứng nhỏ. Nhưng so với cân nặng của chim mẹ, nhiều loài chim nhỏ lại đẻ trứng khá to. Một con chim cút chỉ nặng bằng vài quả trứng gà mà mỗi quả trứng cút đã nặng bằng một phần không nhỏ cơ thể nó, và một lứa trứng cút gộp lại có khi nặng gần bằng chim mẹ.

Kích cỡ và thành phần trứng cũng liên quan đến kiểu chim non. Những loài mà chim non nở ra đã có lông tơ, mở mắt và tự đi ngay như gà, vịt, cút thường có trứng với phần lòng đỏ lớn hơn, đủ nuôi phôi phát triển lâu và đầy đủ trong vỏ. Những loài mà chim non nở ra trần trụi, nhắm mắt, nằm chờ bố mẹ mớm như bồ câu, chim sẻ thì phôi nở sớm hơn, phần còn lại do bố mẹ nuôi bên ngoài.

Một thí nghiệm nhỏ cho trẻ: đập một quả trứng cút và một quả trứng gà ra hai cái đĩa, ước lượng lòng đỏ chiếm bao nhiêu phần so với lòng trắng ở mỗi quả. Trẻ thường ngạc nhiên vì lòng đỏ trứng cút trông to hơn so với quả trứng của nó. Kết quả có thể khác nhau giữa các quả, nên làm hai ba lần trước khi rút ra nhận xét.

Vì sao trứng cùng một con gà lúc đậm lúc nhạt

Màu nhạt dần trong một đợt đẻ. Ở gà đẻ trứng vỏ nâu, những quả đầu đợt thường đậm hơn, càng về sau càng nhạt, vì lượng sắc tố chim mẹ tiết ra không đổi kịp với số trứng.

Gà già đẻ trứng nhạt hơn. Gà mái lớn tuổi thường đẻ trứng to hơn nhưng màu vỏ nhạt hơn so với thời gà tơ.

Hoảng sợ, ốm, nóng bức. Gà gặp chuyện căng thẳng trong lúc trứng đang ở buồng tạo vỏ có thể đẻ quả nhạt màu, có khi lốm đốm trắng. Màu trở lại bình thường khi gà khoẻ lại.

Có lớp phấn trắng mịn bên ngoài. Đôi khi vỏ trứng nâu có một lớp như phấn trắng bên ngoài, làm màu trông nhạt hơn. Đây là lớp phủ cuối cùng của vỏ, lau nhẹ sẽ thấy màu thật bên dưới.

Bài tập cho trẻ. Nếu nhà nuôi gà, cho trẻ xếp trứng của cùng một con gà theo ngày đẻ trong một tuần, từ trái sang phải. Trẻ tự nhìn ra màu có nhạt dần không, mà không cần ai nói trước kết quả.

Buổi quan sát trứng trong bếp: các bước cho trẻ

Chuẩn bị bốn loại trứng, một cân nhà bếp nếu có, một sợi dây hay thước dây, giấy và bút màu. Làm theo thứ tự:

  1. Bày trứng lên khăn sạch, mỗi loại một hàng, cho trẻ nhìn và kể màu bằng lời của mình.
  2. Dùng sợi dây quấn quanh chỗ phình nhất của mỗi quả, đánh dấu, rồi đo bằng thước để so vòng trứng.
  3. Cân từng quả nếu có cân, ghi vào bảng; đoán trước rồi mới cân.
  4. Cho trẻ đẩy nhẹ từng quả trên mặt bàn, xem quả nào lăn vòng tròn nhỏ, quả nào lăn xa.
  5. Soi từng quả bằng đèn pin trong chỗ tối, xem vỏ nào cho ánh sáng xuyên qua nhiều hơn.
  6. Vẽ mỗi loại một quả, tô đúng màu và đốm.
  7. Rửa tay, cất trứng vào tủ lạnh để nấu bữa sau.

Anh Khoa ở TP Hồ Chí Minh làm buổi này cùng hai con vào một sáng Chủ nhật. Cậu anh tám tuổi phụ trách cân, cô em năm tuổi phụ trách vẽ. Điều cả nhà nhớ nhất không phải con số, mà là phát hiện mặt trong vỏ trứng gà nâu lại gần như trắng.

Số trứng trong một lứa và vì sao gà đẻ nhiều đến thế

Nhìn rổ trứng gà ở chợ, trẻ dễ nghĩ con chim nào cũng đẻ nhiều trứng. Thực tế số trứng mỗi lứa rất khác nhau giữa các loài:

  • Bồ câu thường đẻ hai quả mỗi lứa, bố mẹ thay nhau ấp và mớm sữa diều cho con.
  • Nhiều loài chim vườn nhỏ đẻ khoảng ba đến năm quả mỗi lứa.
  • Cút, gà rừng và các loài chim làm tổ dưới đất thường đẻ lứa đông hơn, vì chim non tự đi kiếm ăn ngay sau khi nở.
  • Chim lớn sống lâu thường đẻ ít trứng, chăm con kỹ và lâu hơn.
  • Gà mái nhà đẻ gần như mỗi ngày vì được chọn giống và vì trứng bị nhặt đi liên tục; gà rừng hoang dã không đẻ như vậy.

Từ đây trẻ có thể suy ra một quy luật đơn giản của tự nhiên: loài nào chăm mỗi con kỹ hơn thường có ít con hơn, loài nào để con tự xoay xở sớm thường có nhiều con hơn. Đây là một ý lớn nằm sau một rổ trứng ngoài chợ. Còn với trứng chim hoang dã thật ngoài vườn, nhắc lại một lần nữa: chỉ nhìn, không lấy, không sờ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao trứng gà có quả vỏ nâu, có quả vỏ trắng?

Màu vỏ phụ thuộc chủ yếu vào giống gà. Nhiều giống gà đẻ trứng vỏ nâu, nhiều giống khác đẻ trứng vỏ trắng. Bên trong hai loại trứng có cùng các phần và giá trị dinh dưỡng gần như nhau.

Đốm trên trứng cút có lau đi được không?

Thường không lau đi được vì đốm là sắc tố bám vào vỏ khi trứng hình thành trong cơ thể chim mẹ. Mỗi quả có hoa văn riêng, nên trứng cút là đồ vật rất tốt để trẻ tập quan sát chi tiết.

Vì sao trứng vịt hơi có màu xanh?

Ở nhiều giống vịt, chim mẹ tiết thêm một chút sắc tố màu xanh nhạt khi tạo vỏ, nên trứng có ánh xanh hoặc trắng ngà. Mức xanh nhiều hay ít tuỳ giống và từng con vịt mái.

Có phải trứng càng nhọn thì chim càng bay giỏi?

Một nghiên cứu lớn trên hàng nghìn loài chim gợi ý rằng loài bay giỏi thường có trứng thuôn và lệch hơn, nhưng đây là xu hướng chung, không áp được cho từng loài, và các nhà khoa học vẫn còn bàn luận thêm.

Có nên cho trẻ đi tìm trứng chim hoang dã để so sánh không?

Không nên. Trứng chim hoang dã cần ở yên trong tổ, chạm vào hoặc lấy đi có thể làm chim bố mẹ bỏ tổ. Trứng gà, vịt, cút, bồ câu mua ở chợ đã đủ để trẻ học về màu và hình dạng.

Trẻ mấy tuổi thì làm được buổi quan sát trứng trong bếp?

Trẻ khoảng bốn năm tuổi đã có thể nhìn, kể màu, vẽ và đẩy trứng lăn. Trẻ lớn hơn làm thêm phần đo, cân và ghi bảng. Luôn có người lớn bên cạnh và nhắc rửa tay sau khi sờ trứng sống.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138