SanSinh.comSản Sinh
Chim và quả trứng

Chim non rơi khỏi tổ phải làm gì: phân biệt chim tập bay, khi nào mới cần giúp

Phần lớn chim non thấy dưới đất là chim đang tập bay, bố mẹ vẫn nuôi ở gần. Cách phân biệt, khi nào đặt lại tổ, khi nào cần giúp và những việc không nên làm.

Fluffy fledgling bird with short tail sitting on grass under a hibiscus bush, parent bird perched on a branch above, eye-level shot from a distance, overcast daylight

Phần lớn chim non bạn gặp dưới đất là chim đang tập bay: đã đủ lông, đuôi ngắn, nhảy lò cò được, và bố mẹ vẫn đang mớm mồi ở gần. Việc đúng là để yên, giữ chó mèo và trẻ nhỏ tránh xa. Chỉ khi chim non còn trụi lông hay mới có lông ống, hoặc bị thương, bạn mới cần can thiệp.

Nhặt chim non mang về nuôi là phản xạ thương xót rất tự nhiên của trẻ, và cũng là cách khiến nhiều chim non chết nhất. Bài này cho bạn một cách phân loại nhanh trong vài giây, từng bước xử lý cho mỗi trường hợp, và cách nói với con khi mình quyết định không mang chim về.

Phân biệt nhanh: chim tập bay hay chim rơi khỏi tổ

Hai loại chim non này cần cách xử lý ngược nhau, nên nhìn kỹ trước khi làm gì. Đứng cách vài bước, đừng vội cúi xuống bắt:

Dấu hiệuChim non tập bayChim non rơi khỏi tổ
LôngPhủ gần kín người, có thể còn xơ ở đầuTrụi, da hồng, hoặc chỉ có lông ống như cọng tăm
MắtMở, nhìn quanhCó thể còn nhắm hoặc lim dim
ChânĐứng vững, nhảy lò cò, bám được cànhNằm bẹp, không đứng nổi
ĐuôiNgắn, cụt nhưng đã cóGần như chưa có
Hành viKêu, run cánh xin ăn khi bố mẹ tới, chạy trốn khi người lại gầnRun, lạnh, há mỏ với bất cứ thứ gì chạm vào
Việc cần làmĐể yên, rút lui, giữ chó mèo tránh xaTìm tổ để đặt lại, hoặc làm tổ thay thế

Với các loài như chim sẻ, chim chích, chào mào, giai đoạn chim non nhảy lò cò dưới đất và trên cành thấp có thể kéo dài vài ngày. Chúng chưa bay giỏi, đó là cách chúng học. Nhặt một con chim tập bay về là lấy mất của nó những bài học cuối cùng từ bố mẹ.

Chim tập bay dưới đất: vì sao để yên là giúp

Nhiều loài chim nhỏ rời tổ trước khi bay được thật sự, vì cái tổ chật, dễ bị phát hiện và chim non càng lớn càng ồn. Ra ngoài, chim non tản ra các bụi rậm, mỗi con một chỗ, như vậy kẻ săn mồi khó bắt được cả lứa. Chim bố mẹ biết vị trí từng con nhờ tiếng kêu và vẫn bay tới mớm, thường mỗi lần chỉ trong chớp mắt rồi bay đi.

Vấn đề là người đứng nhìn sẽ không thấy bố mẹ đâu, vì chim bố mẹ không đáp xuống khi có người ở gần. Cách kiểm tra là lùi ra xa, ít nhất hai ba chục bước hoặc vào trong nhà nhìn qua cửa sổ, chờ khoảng một giờ. Thường bạn sẽ thấy một con chim lớn hạ xuống cạnh chim non trong vài giây.

Nếu chim non đang ở giữa lối đi, trên đường xe chạy hay sân có mèo, bạn có thể nhẹ nhàng nhặt nó đặt vào bụi cây hay cành thấp gần nhất, trong vòng vài mét. Chim bố mẹ vẫn tìm được con nhờ tiếng kêu. Đừng mang đi xa, đừng bỏ vào hộp kín để bảo vệ: chim bố mẹ sẽ không mớm được qua nắp hộp.

Chim non trụi lông rơi khỏi tổ: các bước đặt lại

Chim non chưa có lông không tự sống được dưới đất, nó cần hơi ấm và được mớm liên tục. Ưu tiên số một là trả nó về cho bố mẹ:

  1. Nhìn quanh những cây, bụi, mái nhà gần chỗ chim rơi để tìm tổ, thường không xa quá vài mét.
  2. Nếu thấy tổ và với tới được an toàn, rửa tay hoặc đeo găng, nâng chim non bằng hai lòng bàn tay khum lại cho ấm, đặt nhẹ vào tổ.
  3. Nếu tổ bị rơi hay hỏng, lấy một cái rổ nhỏ, hộp nhựa đã đục vài lỗ thoát nước, lót cỏ khô hoặc khăn giấy, đặt chim non vào.
  4. Buộc chắc tổ thay thế lên cành gần chỗ tổ cũ nhất, cao khỏi tầm mèo, có lá che nắng mưa.
  5. Lùi ra xa, quan sát trong khoảng một đến hai giờ xem chim bố mẹ có tới không.
  6. Nếu bố mẹ đến mớm, việc của bạn đã xong; không cần kiểm tra lại liên tục.
  7. Nếu sau vài giờ không thấy bố mẹ, hoặc chim non lạnh, yếu đi, chuyển sang bước tìm nơi cứu hộ.

Câu nói chim bố mẹ ngửi thấy mùi người sẽ bỏ con là một hiểu lầm phổ biến. Phần lớn các loài chim nhỏ dựa vào mắt và tai nhiều hơn mũi. Thứ khiến bố mẹ bỏ tổ thật sự là người đứng lì gần tổ, chứ không phải bàn tay đã chạm vào chim non.

Những việc không nên làm, dù rất thương

Không nhỏ nước vào mỏ. Chim non há mỏ là phản xạ xin ăn, không phải khát nước. Nước nhỏ vào dễ chảy xuống đường thở, chim non sặc và chết. Đây là sai lầm hay gặp nhất.

Không cho ăn cơm, bánh mì, sữa. Mỗi loài chim non cần thức ăn riêng, phần lớn chim nhỏ được bố mẹ nuôi bằng sâu bọ giàu chất đạm. Cơm, bánh mì, sữa làm chim non tiêu chảy, suy kiệt.

Không mang về nuôi làm thú cưng. Chim hoang dã nuôi tay hiếm khi sống được, nếu sống thì quen người, không biết kiếm ăn, không thể thả về. Một số loài chim hoang dã còn được pháp luật bảo vệ, bắt về nuôi là vi phạm.

Không cầm lên nắm xuống cho trẻ chơi. Mỗi lần cầm là một lần chim non hoảng và mất nhiệt. Một lần nhìn kỹ là đủ.

Không thả chim non vào lồng chim nhà. Chim nuôi trong lồng có thể mổ chết chim non hoặc lây bệnh cho nhau.

Chim non bị thương hoặc không có bố mẹ: làm gì tiếp

Nếu chim non bị mèo vồ, có vết máu, cánh xệ, hoặc bạn chắc chắn bố mẹ đã chết, việc tạm thời là giữ nó ấm, tối và yên. Lấy một hộp giấy có đục vài lỗ thở, lót khăn mềm, đặt chim non vào, đậy nắp, để ở chỗ yên tĩnh trong nhà, xa trẻ nhỏ và vật nuôi. Bóng tối giúp chim bớt hoảng. Nếu trời lạnh, đặt hộp cạnh một chai nước ấm quấn khăn, không đặt trực tiếp lên da chim.

Sau đó liên hệ trung tâm cứu hộ động vật hoang dã gần nhất, cơ quan kiểm lâm địa phương hoặc một phòng khám thú y nhận chăm chim hoang dã để hỏi hướng dẫn. Ở nhiều tỉnh thành, kiểm lâm là đầu mối biết nơi nào tiếp nhận. Vết mèo cắn dù nhỏ cũng dễ nhiễm trùng ở chim, nên cần người có chuyên môn.

Chị Hoa ở Lâm Đồng kể một lần con trai chị nhặt được một chú chim non lông còn lởm chởm sau cơn mưa lớn. Hai mẹ con tìm thấy cái tổ rơi dưới gốc hồng, buộc lại vào cành bằng một cái giỏ nhựa nhỏ, rồi ngồi trong bếp nhìn ra. Hơn một giờ sau chim mẹ đến. Cậu bé sau đó ghi vào vở rằng mình đã giúp con chim bằng cách đi chỗ khác.

Chim non của các loài làm tổ dưới đất và ven nước

Không phải chim non nào cũng sinh ra trong tổ trên cây. Gà, vịt và nhiều loài chim nước, chim ven ruộng làm tổ ngay trên mặt đất, trong bụi cỏ hay đám lau. Chim non của chúng nở ra đã có lông tơ, mắt mở, rời tổ gần như ngay lập tức để theo bố mẹ.

Gặp một chim non lông tơ chạy lon ton một mình. Đó thường là chim non của loài làm tổ dưới đất, bố mẹ đang nấp gần đó và sẽ gọi con về khi người đi khỏi. Nhặt lên mang đi là tách nó khỏi gia đình.

Chim bố mẹ giả vờ bị thương. Một số loài chim ven ruộng, ven bãi có tập tính kéo lê cánh như gãy, kêu thảm thiết rồi bò xa dần. Đó là cách dụ kẻ lạ ra khỏi chỗ có trứng hay con. Thấy cảnh này, hãy lùi lại hướng ngược, nhìn kỹ chỗ đặt chân.

Mùa cắt cỏ, cày ruộng. Những chim non này dễ gặp nạn nhất khi người phát cỏ bờ ruộng, cắt cỏ bãi đất trống. Đi bộ dò trước một lượt, nghe tiếng chim kêu báo động là cách đơn giản để tránh dẫm vào ổ.

Câu hỏi cho trẻ. Vì sao gà con vừa nở đã đi được, còn chim sẻ con lại phải nằm trong tổ cả hai tuần? Trẻ sẽ tự nhận ra mỗi loài có một cách lớn lên riêng.

Phòng trước khi chim non gặp nạn quanh nhà

Nhiều ca chim non rơi khỏi tổ có thể tránh được nếu người lớn để ý vào mùa chim làm tổ, thường rộ từ cuối xuân đến hè. Một vài việc đơn giản trong nhà và trong vườn:

  • Trước khi tỉa cành, chặt bụi, nhìn kỹ và nghe tiếng chim kêu; thấy tổ đang có chim thì hoãn việc tỉa vài tuần.
  • Giữ mèo trong nhà vào sáng sớm và chiều muộn trong mùa chim non ra tổ, đây là giờ chim non hay xuống đất nhất.
  • Treo một vài dải dây mềm hay dán hình dán lên cửa kính lớn để chim nhận ra đó là vật cản.
  • Không phun thuốc trừ sâu lên cây đang có tổ chim, chim bố mẹ tha sâu nhiễm thuốc về mớm cho con.
  • Dạy trẻ quy tắc thấy tổ chim thì đứng xa nhìn, không trèo lên, không chọc gậy, không lấy trứng.
  • Che miệng các thùng nước, bể chứa hở trong vườn, chim non tập bay rơi xuống dễ chết đuối.

Những việc này không tốn tiền, chỉ cần thói quen. Trẻ được giao nhiệm vụ nhắc cả nhà mỗi mùa thường làm việc này nghiêm túc hơn cả người lớn.

Nói với con khi quyết định không mang chim về

Trẻ thường khóc, nài nỉ được nuôi, và cảm thấy người lớn bỏ mặc con chim. Một vài câu nói giúp con hiểu mà không thấy bị từ chối:

  • Mẹ chim là người biết chăm con chim nhất, mình làm không giỏi bằng.
  • Con chim nhỏ này đang tập bay, giống như con đang tập đi xe đạp, cần được tự làm.
  • Mình giúp nó bằng cách giữ mèo ở trong nhà và đứng xa ra để mẹ nó dám quay về.
  • Mình có thể vẽ con chim và ghi lại hôm nay gặp nó ở đâu, mai ra xem nó còn ở đó không.
  • Nếu con chim không sống được, đó không phải lỗi của con; chim non ngoài tự nhiên có nhiều con không lớn lên được.

Câu cuối khó nói nhất, nhưng nói ra nhẹ nhàng và thật lòng thì trẻ dần hiểu rằng không phải con vật non nào cũng sống, và tình thương có lúc nghĩa là để yên. Không cần giải thích dài; một cái ôm và một câu thừa nhận rằng con đang buồn là đủ.

Câu hỏi thường gặp

Chạm tay vào chim non thì chim mẹ có bỏ con không?

Phần lớn các loài chim nhỏ không bỏ con vì mùi người, vì chúng dựa vào mắt và tai nhiều hơn mũi. Chim bố mẹ bỏ tổ thường vì người đứng gần quá lâu. Đặt chim non lại xong thì rời đi ngay.

Nhặt được chim non có nên cho uống nước không?

Không nên nhỏ nước vào mỏ chim non, vì nước dễ tràn vào đường thở làm chim sặc. Chim non há mỏ là đang xin ăn chứ không phải khát; giữ ấm và tìm cách đưa về bố mẹ hoặc nơi cứu hộ.

Chim non tập bay ở dưới đất bao lâu?

Tuỳ loài, thường vài ngày đến khoảng một hai tuần chim non nhảy dưới đất và cành thấp, bay ngắn dần dài hơn. Trong thời gian này bố mẹ vẫn mớm, nên thấy chim non một mình chưa chắc là bị bỏ rơi.

Có được bắt chim non hoang dã về nuôi không?

Không nên. Chim hoang dã nuôi tay thường chết vì sai thức ăn, nếu sống thì không biết tự kiếm ăn. Một số loài còn được pháp luật bảo vệ. Quan sát và giúp chim trở về với bố mẹ là cách tốt nhất.

Tổ chim rơi xuống đất còn trứng thì làm sao?

Nếu tổ còn nguyên và trứng không vỡ, có thể đặt tổ lại chỗ cũ hoặc vào giỏ buộc lên cành gần đó, rồi đi xa quan sát. Chim bố mẹ có thể quay lại, nhưng không phải lần nào cũng được, đừng tự ấp trứng ở nhà.

Chim non bị mèo cắn nhưng trông vẫn khoẻ thì có cần mang đi không?

Có, nên hỏi nơi cứu hộ hoặc thú y. Vết mèo cắn dù nhỏ cũng dễ làm chim nhiễm trùng sau một hai ngày. Trong lúc chờ, để chim trong hộp tối, ấm, yên tĩnh và không cho ăn uống gì.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138