SanSinh.comSản Sinh
Chim và quả trứng

Vòng đời con gà: từ quả trứng, gà con, gà giò đến lúc gà mái đẻ lứa trứng đầu

Con gà đi qua những giai đoạn nào từ quả trứng đến lúc tự đẻ trứng, mỗi giai đoạn kéo dài khoảng bao lâu và nhìn gì để biết gà đang ở giai đoạn nào.

A mother hen sitting on her straw nest in a backyard coop, two fluffy yellow chicks peeking out from under her wing, low angle, warm morning light

Vòng đời con gà gồm bốn chặng dễ thấy: quả trứng được gà mẹ ấp khoảng 21 ngày, gà con lông tơ theo mẹ vài tuần, gà giò thay lông và tách mẹ, rồi gà trưởng thành, gà mái bắt đầu đẻ khi được khoảng năm đến bảy tháng tuổi tuỳ giống. Từ lúc đó vòng lại bắt đầu bằng một quả trứng mới.

Gà là con vật hiếm hoi mà một đứa trẻ ở Việt Nam có thể theo dõi trọn vòng đời ngay sau nhà: thấy ổ trứng, thấy gà mẹ nằm ấp không chịu rời, nghe tiếng chiêm chiếp trong vỏ, rồi nhìn gà con lớn dần thành con gà biết gáy hay biết cục tác. Bài này chia vòng đời ấy thành từng chặng, kèm dấu hiệu nhìn bằng mắt, mốc thời gian ước chừng và những câu hỏi để bạn cùng con quan sát mà không làm phiền đàn gà.

Bốn chặng của vòng đời con gà nhìn bằng mắt thường

Các mốc dưới đây là con số thường gặp ở gà nhà, luôn hiểu là khoảng: gà ta, gà công nghiệp và gà lai lớn nhanh chậm khác nhau, trời lạnh hay nóng cũng làm lệch vài ngày. Thứ tự các chặng thì không đổi.

ChặngKéo dài khoảngNhìn thấy gìCâu hỏi cho trẻ
Trứng được ấpkhoảng 21 ngàyGà mẹ nằm lì trên ổ, xù lông khi có người lại gần, thỉnh thoảng đứng dậy đảo trứng bằng mỏVì sao gà mẹ ít khi rời ổ?
Gà con lông tơkhoảng 3 đến 5 tuầnLông tơ vàng, đen hoặc vằn; chạy theo mẹ, chui vào cánh mẹ khi lạnhGà con đi ngủ ở đâu?
Gà giòtừ khoảng 1 đến 4 thángLông thật mọc dần, lông tơ rụng lốm đốm, mào nhú lên, tách mẹ đi kiếm ăn riêngCon nào sẽ thành gà trống?
Gà trưởng thànhtừ khoảng 5 đến 7 tháng trở điGà trống gáy, mào đỏ to; gà mái mào đỏ hơn, bắt đầu tìm chỗ làm ổ và đẻGà mái báo hiệu đẻ trứng bằng tiếng gì?

Bảng này đủ để trẻ tự vẽ một vòng tròn bốn ô. Điều đáng nói với con là vòng đời không có điểm bắt đầu cố định: bạn có thể bắt đầu vẽ từ quả trứng hay từ gà mái, mũi tên cuối cùng vẫn quay về chỗ cũ.

Hai mươi mốt ngày dưới bụng gà mẹ

Gà mái nhà thường đẻ một lứa khoảng mười đến mười lăm quả, mỗi ngày hoặc cách ngày một quả, rồi đến lúc nó đổi tính: nằm lì trong ổ, kêu cục cục nhỏ, xù lông và mổ tay người nhặt trứng. Người nuôi gà gọi là gà đòi ấp. Từ khi gà mẹ bắt đầu nằm ấp liên tục, trứng có trống cần khoảng 21 ngày để nở, có thể sớm hay muộn một hai ngày tuỳ thời tiết và giống.

Trong ba tuần ấy gà mẹ làm ba việc mà trẻ có thể nhìn thấy nếu kiên nhẫn: giữ ấm bằng phần da bụng trụi lông áp sát trứng, dùng mỏ đảo trứng nhiều lần trong ngày, và rời ổ rất ngắn để ăn uống, đi vệ sinh. Mỗi lần gà mẹ đứng dậy là dịp để con đếm trứng mà không cần chạm tay.

Bé Na tám tuổi ở Huế, nhà ngoại có một con gà mái ấp mười hai quả vào tháng Ba. Cả nhà dặn Na chỉ ngồi cách ổ hai bước, mỗi chiều ghi một dòng vào vở: gà mẹ có đứng dậy không, trứng còn đủ không, có nghe tiếng gì lạ không. Đến buổi sáng thứ hai mươi, Na nghe tiếng chiêm chiếp rất khẽ phát ra từ dưới bụng gà mẹ, trước khi nhìn thấy bất kỳ vết nứt nào trên vỏ.

Lúc gà con mổ vỏ chui ra

Gà con tự mổ vỏ. Trên chóp mỏ gà con có một cái mấu nhỏ cứng, gọi là răng mổ vỏ, dùng để khoét lỗ đầu tiên. Mấu này rụng đi sau vài ngày. Trẻ thường nghĩ gà mẹ mổ vỏ giúp con, thật ra gà mẹ chỉ nằm yên và kêu khẽ.

Chui ra mất nhiều giờ. Từ lỗ thủng đầu tiên đến khi gà con thoát hẳn có thể kéo dài nửa ngày đến một ngày. Gà con mổ, nghỉ, xoay người, mổ tiếp thành một đường vòng quanh đầu to của quả trứng rồi đạp nắp vỏ bật ra.

Không bóc vỏ giúp. Đây là chỗ người lớn hay sai nhất. Lớp màng bên trong còn mạch máu, bóc sớm làm gà con chảy máu hoặc chưa kịp hút hết lòng đỏ vào bụng. Gà con khoẻ thường tự ra được; để yên là cách giúp tốt nhất.

Mới nở thì ướt và mệt. Gà con vừa chui ra lông bết, nằm bẹp như kiệt sức. Vài giờ sau dưới bụng mẹ, lông tơ khô và bông lên, gà con đứng được, kêu to và bắt đầu mổ thử mọi thứ.

Chưa cần ăn ngay. Phần lòng đỏ còn lại được hút vào bụng trước khi nở nuôi gà con trong khoảng một đến hai ngày đầu, vì thế gà mẹ thường đợi cả ổ nở gần hết mới dắt con ra khỏi ổ.

Gà con theo mẹ: tuần đầu đến tuần thứ năm

Gà con là kiểu chim non mở mắt, có lông tơ và tự đi được ngay sau khi nở, khác hẳn chim sẻ non trần trụi nằm trong tổ chờ mớm. Gà mẹ không mớm mồi; nó bới đất, tìm được hạt hay con sâu thì kêu một chuỗi tiếng ngắn, gà con chạy lại tự mổ ăn. Trẻ để ý sẽ thấy tiếng gọi ăn khác hẳn tiếng gà mẹ báo động khi thấy diều hâu hay mèo, lúc đó cả đàn con chui biến vào dưới cánh mẹ.

Trong vài tuần đầu gà con chưa tự giữ ấm tốt, nên mỗi tối và mỗi lúc trời mưa, gà mẹ xoè cánh ủ con. Lông tơ ở đầu cánh rụng sớm nhất, lông thật mọc ra từ cánh và đuôi trước, sau đó mới đến lưng và ngực. Đến khoảng tuần thứ ba, thứ tư, gà con trông lốm đốm vì nửa lông tơ nửa lông thật.

Câu hỏi đáng để con tự tìm câu trả lời: gà con nhận ra mẹ bằng gì, bằng màu lông hay bằng tiếng kêu? Thử quan sát lúc gà mẹ đứng khuất sau bụi chuối mà vẫn kêu, xem đàn con chạy về phía nào. Ghi lại một hai lần là con đã có một kết luận nhỏ của riêng mình.

Gà giò: thay lông, mọc mào và tách mẹ

Khoảng từ tháng thứ hai, gà mẹ bắt đầu đuổi con đi, có khi mổ con nếu chúng cứ đeo theo. Đây là chuyện bình thường của vòng đời, không phải gà mẹ hết thương con. Những thay đổi bạn và con nhìn được ở chặng gà giò:

  • Lông tơ biến mất hẳn, bộ lông thật phủ kín, màu lông có thể khác nhiều so với lúc còn là gà con.
  • Mào và tích dưới cằm nhú lên, ở con trống thường to và đỏ sớm hơn hẳn con mái cùng lứa.
  • Con trống mọc lông cổ dài, nhọn và lông đuôi cong, con mái lông cổ tròn và ngắn hơn.
  • Gà trống non tập gáy, tiếng gáy đầu tiên thường khàn, đứt quãng, nghe rất buồn cười.
  • Đàn gà giò bắt đầu có thứ bậc: con khoẻ được ăn trước, con yếu đứng ngoài, thỉnh thoảng có trận mổ nhau ngắn.
  • Gà giò tự ngủ trên sào hoặc cành thấp, không còn chui vào cánh mẹ.

Một hoạt động hợp với trẻ năm, sáu tuổi là mỗi tuần chụp một tấm ảnh cùng một con gà ở cùng một góc, rồi xếp các tấm theo thứ tự. Trẻ tự nhìn ra mào lớn lên, lông đổi màu mà không cần ai giải thích.

Gà trưởng thành và quả trứng tiếp theo

Gà mái thường đẻ quả trứng đầu tiên khi được khoảng năm đến bảy tháng tuổi, gà công nghiệp sớm hơn gà ta. Dấu hiệu sắp đẻ khá rõ: mào và tích đỏ tươi lên, gà mái lục lọi các góc kín tìm chỗ làm ổ, ngồi thử trong ổ rồi lại ra. Quả trứng đầu thường nhỏ, đôi khi vỏ mỏng hay hình hơi lạ, sau vài tuần mới đều.

Đẻ xong gà mái cục tác ầm ĩ, trẻ nào ở quê cũng biết tiếng ấy. Gà trống không tham gia ấp hay nuôi con, nhưng thường đứng canh, gáy và gọi gà mái lại khi tìm được thức ăn. Một gà mái đẻ được trứng không cần có gà trống, chỉ là trứng ấy không nở thành gà con; phần này có bài riêng giải thích kỹ.

Nếu không bị giết thịt, gà nhà có thể sống nhiều năm, tuỳ giống và cách nuôi; gà mái đẻ nhiều nhất trong một hai năm đầu rồi đẻ thưa dần. Với trẻ nhỏ, đây là lúc để nói rằng con gà già đi, đẻ ít hơn, đi chậm hơn, và một ngày nào đó sẽ chết, giống mọi sinh vật khác. Nói thật, ngắn và bình thản, trẻ thường đón nhận dễ hơn người lớn nghĩ.

Theo dõi một ổ gà ấp mà không làm phiền

Nếu nhà bạn hay nhà người quen có gà đang ấp, đây là cách cho trẻ quan sát an toàn cho cả gà lẫn trẻ:

  1. Hỏi chủ nhà ngày gà mẹ bắt đầu nằm ấp liên tục, ghi lại làm ngày số một.
  2. Thống nhất khoảng cách: trẻ ngồi xa ổ ít nhất hai bước, không thò tay vào ổ, không soi đèn vào mắt gà mẹ.
  3. Mỗi ngày quan sát một lần, cùng giờ, không quá mười lăm phút; ghi hoặc vẽ: gà mẹ đang làm gì, có rời ổ không.
  4. Từ ngày thứ mười tám đến hai mươi, nghe kỹ tiếng động dưới bụng gà mẹ, ghi lần đầu nghe thấy tiếng chiêm chiếp.
  5. Khi trứng nở, chỉ đếm gà con từ xa, không bế, không tách khỏi mẹ để chụp ảnh.
  6. Sau đó mỗi tuần một lần ghi gà con làm được gì mới: ra khỏi ổ, bới đất, ngủ trên sào.
  7. Mỗi lần chạm vào gà, vào chuồng hay vào trứng, rửa tay bằng xà phòng ngay sau đó.

Rửa tay không phải chuyện thừa. Gà khoẻ mạnh vẫn có thể mang vi khuẩn ở chân, lông và vỏ trứng, trẻ nhỏ hay đưa tay lên miệng nên dễ bị đau bụng. Thói quen này cũng là một phần của việc quan sát thiên nhiên có trách nhiệm.

Câu hỏi thường gặp

Gà mẹ ấp trứng bao nhiêu ngày thì nở?

Trứng gà có trống thường nở sau khoảng 21 ngày kể từ khi gà mẹ bắt đầu nằm ấp liên tục. Trời lạnh, trứng để lâu trước khi ấp hay gà mẹ rời ổ nhiều có thể làm chậm thêm một hai ngày.

Gà con mới nở có cần cho ăn ngay không?

Không cần vội. Lòng đỏ còn lại trong bụng nuôi gà con khoảng một đến hai ngày đầu, nên gà mẹ thường chờ cả ổ nở xong rồi mới dắt con đi kiếm ăn và tập uống nước.

Bao lâu thì phân biệt được gà trống và gà mái?

Với gà nhà, phải chờ đến chặng gà giò, khoảng vài tuần đến hai tháng, khi mào và tích nhú lên, lông cổ và lông đuôi khác nhau. Lúc mới nở rất khó đoán bằng mắt thường.

Vì sao gà mẹ mổ đuổi gà con đã lớn?

Đó là lúc gà con đủ lớn để tự sống, gà mẹ chuẩn bị đẻ lứa mới nên đẩy con ra. Hành vi này là một phần bình thường của vòng đời, gà giò sẽ tự kiếm ăn và ngủ riêng.

Có nên giúp gà con bóc vỏ khi thấy nó mổ mãi không ra?

Không nên tự ý bóc. Màng trong vỏ còn mạch máu, bóc sớm dễ làm gà con chảy máu. Gà con thường mất nửa ngày đến một ngày để chui ra, việc của người xem là để yên và giữ ấm.

Trẻ mấy tuổi thì nên cho theo dõi vòng đời con gà?

Trẻ từ khoảng bốn tuổi đã thích thú nhìn gà mẹ ấp và gà con theo mẹ. Trẻ lớn hơn có thể ghi nhật ký, vẽ vòng tròn bốn chặng và tự đặt câu hỏi, miễn là có người lớn đi kèm và nhắc rửa tay.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138