SanSinh.comSản Sinh
Chim và quả trứng

Bên trong quả trứng gà có gì: đập một quả cùng con, tìm buồng khí và đĩa phôi

Đập một quả trứng gà mua ở chợ lên đĩa trắng là đủ thấy các phần của quả trứng: vỏ có lỗ thở, hai lớp màng, buồng khí, lòng trắng hai lớp, dây chằng và đĩa phôi.

Child hands cracking a raw chicken egg onto a white plate on a kitchen table, yolk and clear egg white spreading, overhead close-up, soft window light

Một quả trứng gà có sáu phần nhìn thấy được bằng mắt: vỏ có hàng nghìn lỗ li ti, hai lớp màng mỏng sát vỏ, buồng khí ở đầu to, lòng trắng gồm lớp đặc và lớp loãng, hai sợi dây chằng xoắn giữ lòng đỏ, và lòng đỏ có một chấm trắng nhỏ gọi là đĩa phôi. Chỉ cần một quả trứng mua ở chợ, một cái đĩa trắng và mười phút là trẻ tìm được đủ cả sáu.

Quả trứng trong bếp là trứng để ăn, phần lớn không có trống nên không bao giờ thành gà con, vì vậy đây là vật quan sát an toàn và rẻ nhất để hiểu chim con được nuôi trong trứng như thế nào. Bài này đi từ ngoài vào trong, mỗi phần kèm cách tìm, chức năng nói bằng lời trẻ hiểu được và một câu hỏi để con tự kiểm tra.

Chuẩn bị gì cho buổi mổ trứng ở nhà

Không cần dụng cụ phòng thí nghiệm. Thứ cần là ánh sáng tốt và sự chậm rãi. Chuẩn bị sẵn trên một khay để dọn cho gọn:

  • Hai quả trứng gà sống, một quả mua mới trong tuần, một quả để lâu hơn trong tủ lạnh, để so buồng khí.
  • Một đĩa sứ trắng phẳng, trên nền trắng mới thấy rõ lòng trắng trong và dây chằng.
  • Một cái thìa nhỏ và một cái tăm để gẩy nhẹ, không cần dao.
  • Một kính lúp loại cầm tay nếu có; không có thì dùng camera điện thoại phóng to cũng được.
  • Một bát nước sạch để thử thả trứng nổi chìm trước khi đập.
  • Giấy và bút màu để con vẽ lại những gì nhìn thấy, ghi tên từng phần cạnh hình vẽ.

Nhắc con trước: trứng sống có thể có vi khuẩn trên vỏ và bên trong, nên không nếm, không chạm tay lên miệng, làm xong rửa tay và lau bàn bằng nước xà phòng. Phần trứng còn lại thì nấu chín cho cả nhà ăn, coi như buổi quan sát không lãng phí gì.

Vỏ trứng và hai lớp màng: lớp áo ngoài cùng

Vỏ cứng nhưng có lỗ. Vỏ trứng làm chủ yếu từ chất vôi, sờ thì nhẵn nhưng soi kính lúp sẽ thấy lấm tấm. Trên vỏ có rất nhiều lỗ nhỏ đến mức mắt thường không thấy, để không khí đi vào và hơi nước đi ra. Với trứng có phôi, đó là đường thở của gà con.

Lớp phủ ngoài vỏ. Trứng vừa đẻ có một lớp phủ mỏng trên vỏ giúp bít bớt lỗ, hạn chế vi khuẩn chui vào. Rửa trứng rồi để lâu ngoài nhiệt độ phòng làm lớp này mất đi, đó là lý do nhiều nhà chỉ rửa trứng ngay trước khi nấu.

Hai lớp màng sát vỏ. Đập vỡ vỏ, nhìn mặt trong mảnh vỏ sẽ thấy một tấm màng trắng mờ dai như giấy ướt. Thật ra có hai lớp dính sát nhau, một lớp bám vỏ và một lớp bọc lòng trắng. Dùng tăm khều mép là con kéo được một mảnh màng mỏng.

Thử tự kiểm. Hỏi con: nếu vỏ không có lỗ, con gà trong trứng sẽ thở bằng cách nào? Câu trả lời con đưa ra đúng hay sai không quan trọng bằng việc con nhận ra vỏ trứng không kín như cái hộp nhựa.

Buồng khí: vì sao trứng để lâu thì nổi

Ở đầu to của quả trứng, hai lớp màng tách nhau ra tạo thành một túi khí nhỏ. Trứng vừa đẻ còn ấm, gần như không có túi khí này; khi trứng nguội đi, phần bên trong co lại và không khí lọt vào qua vỏ, buồng khí hình thành. Trứng càng để lâu, hơi nước bay ra càng nhiều, buồng khí càng to.

Đó là gốc của phép thử thả trứng vào bát nước mà nhiều bà nội trợ dùng: trứng mới nằm ngang dưới đáy, trứng để lâu hơn dựng đầu to lên, trứng để rất lâu thì nổi. Cho con thả hai quả trứng chuẩn bị sẵn, đoán quả nào mới hơn, rồi đập ra kiểm chứng.

Để thấy buồng khí tận mắt, gõ nhẹ đầu to quả trứng luộc chín vào mặt bàn rồi bóc: ngay dưới vỏ là một chỗ lõm phẳng, đó chính là nơi buồng khí từng nằm. Cô giáo lớp ba ở Cần Thơ kể học trò của cô nhớ phần này lâu nhất, vì ai cũng từng bóc trứng luộc mà không biết chỗ lõm ấy có tên. Với trứng đang được ấp, gà con trước khi nở sẽ chọc mỏ vào buồng khí này để hít những hơi thở đầu tiên bằng phổi.

Lòng trắng đặc, lòng trắng loãng và dây chằng

Đập trứng thật nhẹ lên đĩa trắng, đừng khuấy. Nhìn ngang mặt đĩa sẽ thấy lòng trắng không đồng nhất. Bảng dưới giúp con gọi đúng tên từng phần:

PhầnTrông thế nào trên đĩaĐể làm gì cho phôiCách tìm
Lòng trắng đặcMột vòng dày, hơi phồng ôm quanh lòng đỏĐệm giữ lòng đỏ, chứa nước và chất đạmLấy thìa khẽ chạm, thấy nó dồn lại như thạch
Lòng trắng loãngLớp mỏng chảy lan ra xa mép đĩaChứa nước, giữ ẩm cho bên trongNghiêng đĩa, phần chảy trước là lớp loãng
Dây chằngHai sợi trắng đục, xoắn, bám hai bên lòng đỏGiữ lòng đỏ lơ lửng ở giữa, không chạm vỏDùng tăm nhấc nhẹ, sợi trắng kéo theo lòng đỏ
Lòng trắng trứng để lâuLớp đặc mỏng hơn, cả lòng trắng chảy trànCho thấy trứng đã mất nước theo thời gianSo sánh hai quả mới và cũ đặt cạnh nhau

Dây chằng thường bị nhầm là phôi gà hay là thứ bẩn cần vớt bỏ. Thật ra quả trứng nào cũng có, trứng càng mới dây chằng càng rõ. Nó hoạt động như hai sợi dây treo để khi gà mẹ đảo trứng, lòng đỏ xoay mà không va vào vỏ.

Lòng đỏ và chấm trắng nhỏ gọi là đĩa phôi

Lòng đỏ là kho thức ăn, giàu chất béo và chất đạm, đủ nuôi phôi gà suốt thời gian ấp và cả một hai ngày sau khi nở. Lòng đỏ được bọc trong một màng mỏng rất dai, nên trứng tươi đập ra lòng đỏ tròn và cao, trứng cũ thì dẹt và dễ vỡ.

Nhìn kỹ trên bề mặt lòng đỏ, con sẽ thấy một chấm trắng nhỏ cỡ hạt gạo. Đó là đĩa phôi, nơi duy nhất trong cả quả trứng có tế bào sống có thể phát triển thành gà con nếu trứng có trống và được ấp. Ở trứng không có trống, chấm này nhỏ, mờ và không đều; ở trứng có trống, người quen nhìn đôi khi thấy nó tròn hơn, có vòng sáng ở giữa như hồng tâm. Phân biệt bằng mắt không phải lúc nào cũng chắc, nên đừng bắt con phải đoán đúng.

Màu lòng đỏ vàng nhạt hay cam đậm phụ thuộc chủ yếu vào thức ăn của gà mái, gà ăn nhiều ngô, rau xanh thường cho lòng đỏ đậm màu hơn. Màu lòng đỏ không cho biết trứng có trống hay không, cũng không phải dấu hiệu chắc chắn về trứng gà ta hay gà công nghiệp. Đây là câu hỏi hay để con đem đi hỏi bà, rồi so với điều mình vừa đọc.

Thí nghiệm ngâm trứng trong giấm: lột vỏ mà không cần đập

Đây là thí nghiệm trẻ nào cũng mê, cho thấy vỏ trứng là chất vôi và màng bên trong dai đến mức nào. Cần khoảng hai ngày:

  1. Thả một quả trứng sống vào cốc thuỷ tinh, đổ giấm ăn ngập trứng.
  2. Quan sát ngay: những bọt khí nhỏ bám kín vỏ và nổi lên, đó là khí sinh ra khi giấm ăn mòn chất vôi.
  3. Đậy hờ cốc, để nơi mát, ngoài tầm tay em nhỏ; sau khoảng một ngày, thay giấm mới.
  4. Thêm khoảng một ngày nữa, vớt trứng ra rửa nhẹ dưới vòi nước: vỏ đã tan, chỉ còn quả trứng trong mờ, mềm và nảy.
  5. Soi trứng trước đèn: con nhìn thấy lòng đỏ bên trong qua lớp màng.
  6. Cho con thả quả trứng từ độ cao một gang tay xuống đĩa để thấy nó nảy, rồi bỏ đi, không ăn.

Hỏi con sau thí nghiệm: nếu gà mẹ thiếu chất vôi trong thức ăn thì vỏ trứng sẽ ra sao? Câu hỏi này dẫn đến chuyện người nuôi gà hay cho gà ăn vỏ sò, vỏ trứng nghiền. Làm xong rửa tay và đổ giấm vào bồn rửa, không cho trẻ nếm.

Phần nào của quả trứng trở thành gà con

Trẻ hay hỏi: gà con nằm ở đâu trong quả trứng, lòng đỏ hay lòng trắng biến thành gà? Câu trả lời đúng là không phần nào tự biến thành gà, mà mỗi phần giữ một việc trong suốt khoảng 21 ngày ấp:

Phần của trứngTrong lúc ấpLúc gà con sắp nở
Đĩa phôiLớn dần thành phôi, mọc tim, mắt, chân, lôngGà con chiếm gần hết khoảng trống trong vỏ
Lòng đỏLà thức ăn, mạch máu từ phôi bò khắp mặt lòng đỏ để hút chất bổPhần còn lại được kéo vào bụng gà con
Lòng trắngCung cấp nước và chất đạm, vơi dần theo từng tuầnGần như được dùng hết
Buồng khíTo dần lên vì trứng mất hơi nướcGà con chọc mỏ vào đây để thở bằng phổi
VỏCho không khí ra vào, nhả bớt chất vôi để xương gà con cứng lênMỏng đi một chút, gà con mổ vỡ để chui ra

Điểm hay để nhấn với con: gà con lớn lên bằng cách ăn dần lòng đỏ và lòng trắng, giống như con lớn lên nhờ bữa cơm mỗi ngày. Nhìn lại quả trứng trên đĩa, con sẽ hiểu vì sao quả trứng phải to đến thế so với một chấm phôi bé xíu.

Những hiểu lầm về quả trứng hay gặp ở trẻ và cả người lớn

Trứng vỏ nâu bổ hơn trứng vỏ trắng. Màu vỏ do giống gà quyết định, gà lông nâu đỏ thường đẻ trứng vỏ nâu, gà lông trắng thường đẻ trứng vỏ trắng. Bên trong, hai loại trứng có các phần giống hệt nhau.

Trứng hai lòng đỏ sẽ nở ra gà sinh đôi. Trứng hai lòng đỏ hay gặp ở gà mái mới đẻ, khi cơ thể nhả hai lòng đỏ gần cùng lúc. Nếu có trống và được ấp, hai phôi trong một vỏ thường không đủ chỗ và thức ăn, rất hiếm khi nở được cả hai.

Trứng nào cũng có thể thành gà con. Chỉ trứng có trống, tức gà mái đã giao phối với gà trống, và được giữ ấm đủ lâu mới phát triển. Trứng bán ở chợ phần lớn không có trống.

Quả trứng là một vật chết. Trứng có trống là một sinh vật đang chờ, phôi tạm ngừng lớn khi nguội và chỉ tiếp tục khi được ủ ấm. Đây là ý rất đáng để trẻ lớn suy nghĩ khi nhìn một ổ trứng đang ấp.

Câu hỏi thường gặp

Sợi trắng xoắn trong trứng gà có phải là phôi không?

Không phải. Đó là dây chằng, quả trứng nào cũng có, dùng để giữ lòng đỏ ở giữa. Phôi chỉ là một chấm trắng nhỏ trên mặt lòng đỏ, và ở trứng bán ngoài chợ phần lớn không có trống nên không phát triển.

Chấm đỏ nhỏ trong lòng trứng là gì?

Thường là một mạch máu nhỏ bị vỡ lúc quả trứng đang hình thành trong bụng gà mái. Nó không có nghĩa trứng có trống hay đang thành gà con. Trứng vẫn ăn được khi nấu chín, ai ngại thì gẩy bỏ chấm đó.

Vì sao trứng để lâu thả vào nước lại nổi?

Vì trứng để lâu mất dần hơi nước qua các lỗ nhỏ trên vỏ, buồng khí ở đầu to lớn dần. Buồng khí càng lớn trứng càng nhẹ đi so với thể tích, nên đầu to dựng lên rồi cả quả nổi.

Lòng đỏ màu cam đậm có phải trứng gà ta không?

Không chắc. Màu lòng đỏ phụ thuộc chủ yếu vào thức ăn của gà mái, gà ăn nhiều ngô và rau xanh cho lòng đỏ đậm hơn. Muốn biết trứng của giống gà nào thì phải hỏi người nuôi, không đoán qua màu.

Trẻ nhỏ chạm vào trứng sống có sao không?

Chạm thì được nếu người lớn ở cạnh và con rửa tay bằng xà phòng ngay sau đó. Không cho trẻ nếm trứng sống hay đưa tay lên miệng trong lúc làm, vì vỏ và lòng trứng sống có thể mang vi khuẩn gây đau bụng.

Có thể ấp quả trứng mua ở chợ thành gà con không?

Hầu như không, vì trứng bán để ăn thường từ đàn gà mái không có gà trống, hoặc đã để lạnh lâu. Muốn xem gà con nở thì theo dõi ổ gà mẹ ấp ở nhà người quen có nuôi cả gà trống là cách tự nhiên nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138