SanSinh.comSản Sinh
Nấm, rêu, dương xỉ

Nấm mốc trên bánh mì: quan sát an toàn trong túi kín và ghi lại từng ngày mốc lớn lên

Đặt lát bánh mì ẩm trong túi kín, sau vài ngày sẽ thấy đốm mốc trắng, xanh, đen lớn dần. Cách làm không phải mở túi, nhật ký theo ngày và cách bỏ đi an toàn.

Slice of bread with fuzzy white and green mold spots sealed inside a clear zip bag on a classroom windowsill, extreme close-up, soft diffused daylight, blurred children behind

Muốn xem nấm mốc lớn lên trên bánh mì một cách an toàn, hãy đặt lát bánh mì hơi ẩm vào túi nhựa có khoá kéo, dán băng dính kín miệng túi, để ở chỗ ấm và tối, rồi chỉ quan sát qua lớp nhựa, không bao giờ mở ra. Sau khoảng vài ngày đến một tuần, tuỳ độ ẩm, nhiệt độ và loại bánh, sẽ thấy đốm mốc trắng như bông xuất hiện, rồi chuyển xanh lục hoặc lấm tấm đen.

Nấm mốc là nấm, cùng giới với cây nấm sau mưa, chỉ có điều nó không làm ra cây nấm có mũ mà sống thành lớp sợi mảnh và rải bào tử ngay trên bề mặt thức ăn. Bài này đi qua những gì bạn sẽ thấy theo từng giai đoạn, cách bố trí để so sánh, những điều phải giữ để không ai hít bào tử, và cách trả lời câu hỏi rất thực tế của trẻ: bánh mì mốc một chỗ cắt bỏ rồi ăn được không.

Nấm mốc từ đâu đến khi túi bánh vẫn kín

Bào tử nấm mốc có ở khắp nơi: trong không khí, trên mặt bàn, trên tay ta, trong bụi nhà. Chúng nhỏ đến mức không thấy được, và hầu như lúc nào cũng có vài bào tử đã đậu sẵn trên lát bánh từ lúc bánh ra lò, nằm trên kệ, hay lúc ta cầm lên. Bánh mì không "sinh ra" nấm mốc; nó chỉ là chỗ đủ ẩm và đủ thức ăn để bào tử đã có sẵn nảy lên.

Khi gặp ẩm, bào tử nảy thành những sợi nấm rất mảnh, ăn sâu vào ruột bánh, tiết ra chất làm tinh bột mềm ra rồi hút lấy. Lúc này mắt ta chưa thấy gì. Chỉ khi các sợi đan dày thành một đốm, đốm ấy mới hiện ra như một chấm lông tơ trắng. Rồi trên đầu các sợi đứng lên, nấm tạo ra các khối chứa bào tử, và đốm mốc đổi màu theo màu của bào tử: xanh lục, xanh lam, đen, đôi khi vàng hay hồng.

Vì vậy khi con hỏi "sao túi kín mà vẫn mốc", câu trả lời là nấm mốc đã ở trong túi ngay từ đầu. Túi kín lại giữ hơi ẩm của bánh, khiến bánh mốc nhanh hơn so với để thoáng. Đây cũng là lý do người ta bảo quản bánh ở chỗ khô hoặc trong ngăn mát.

Bố trí bốn túi để so sánh, thay vì chỉ một túi

Một túi bánh mốc là xem cho biết. Bốn túi đặt ở bốn điều kiện khác nhau mới thành một câu hỏi để trả lời. Mỗi túi chỉ khác nhau đúng một điều, còn lại giống nhau: cùng loại bánh, cùng cỡ lát, cùng ngày làm.

TúiCách chuẩn bịĐể ở đâuĐiều thường thấy
Túi 1Lát bánh để nguyên, không thêm nướcGóc tủ bếp, ấm và tốiMốc chậm hơn túi 2, nhất là bánh mì gói có chất bảo quản
Túi 2Lát bánh được rảy vài giọt nước sạchGóc tủ bếp, ấm và tốiThường mốc sớm nhất và lan rộng nhất
Túi 3Lát bánh được rảy vài giọt nước sạchNgăn mát tủ lạnh, túi bỏ trong hộp riêngMốc chậm hơn nhiều, có khi cả tuần chưa thấy gì
Túi 4Lát bánh khô, nướng giòn trướcGóc tủ bếp, ấm và tốiLâu mốc vì bánh quá khô

So túi 1 với túi 2 trả lời câu "nước có làm mốc nhanh hơn không"; so túi 2 với túi 3 trả lời câu "lạnh có làm mốc chậm lại không". Trẻ lớp 3 trở lên đã tự rút được hai kết luận này từ ảnh chụp, không cần người lớn nói trước. Đừng nói trước kết quả, vì có khi túi lại cho điều khác mong đợi, và đó cũng là bài học.

Các bước làm và quan sát mà không cần mở túi

Ví dụ giả định: anh Phong ở Hải Phòng làm cùng con gái học lớp 4 trong tuần mưa nồm cuối tháng Hai. Mọi bước dưới đây đều do hai bố con làm ở bàn bếp, xong lau bàn, rửa tay.

  1. Chuẩn bị túi nhựa trong có khoá kéo, loại dày; băng dính trong; bút lông viết lên túi.
  2. Dùng kẹp gắp đặt lát bánh vào túi, rảy nước theo bảng, kéo khoá lại, rồi dán băng dính chồng lên đường khoá cho chắc.
  3. Viết ngày làm và số túi lên mặt ngoài túi, không viết lên bánh.
  4. Đặt túi nằm phẳng ở chỗ đã chọn, ghi lại chỗ đặt vào sổ.
  5. Mỗi ngày cùng một giờ, con chụp ảnh qua lớp nhựa, đặt một đồng xu bên ngoài túi để so kích thước đốm mốc.
  6. Ghi vào sổ: có đốm chưa, mấy đốm, màu gì, đốm to bằng gì (hạt gạo, hạt đậu, đồng xu).
  7. Dùng kính lúp soi qua túi để thấy lớp lông tơ và những chấm nhỏ trên đầu sợi nấm.
  8. Khi xong, không mở túi: bỏ cả túi kín vào một túi rác khác, buộc lại và đem bỏ.

Đến ngày thứ sáu, túi rảy nước của hai bố con đã phủ mốc trắng chi chít chấm đen, túi trong ngăn mát mới có một đốm trắng nhỏ. Con tự viết: "Ẩm và ấm thì mốc lớn nhanh." Đó là một câu kết luận trọn vẹn, đến từ chính mắt con.

Đọc màu đốm mốc: mỗi màu là một kiểu nấm khác nhau

Trắng như bông, xốp. Thường là sợi nấm đang lan, chưa tạo bào tử. Nhiều loại mốc khởi đầu đều trắng như vậy, nên đốm trắng chưa nói được là loại nào.

Trắng xốp có lấm tấm chấm đen trên đầu sợi. Một kiểu mốc hay gặp trên bánh mì: các sợi đứng thẳng, trên đầu mỗi sợi là một túi nhỏ chứa bào tử, khi chín thì đen lại. Soi kính lúp qua túi sẽ thấy rõ như rừng ghim gút.

Xanh lục hoặc xanh lam, mặt như nhung. Một nhóm mốc khác, bào tử xếp thành chuỗi trên đầu sợi, mép đốm thường vẫn còn viền trắng là chỗ sợi nấm đang lan ra.

Vàng, cam hoặc hồng. Ít gặp hơn trên bánh mì. Có loại là nấm mốc, có loại là vi khuẩn. Không cần đoán tên, chỉ cần ghi đúng màu và ngày xuất hiện.

Nhiều màu trên cùng một lát. Hai, ba loại mốc mọc cạnh nhau, có khi lấn nhau. Hỏi con: chỗ hai đốm gặp nhau thì sao, có đường ranh giới không?

Bánh mì mốc một chỗ, cắt bỏ rồi ăn được không

Đây là câu hỏi mà gần như đứa trẻ nào làm thí nghiệm này cũng hỏi, và người lớn hay trả lời sai. Với bánh mì và các thực phẩm mềm, xốp, khi đã thấy đốm mốc thì nên bỏ cả cái, không cắt phần mốc rồi ăn phần còn lại. Lý do nằm ngay ở phần trên: cái ta nhìn thấy chỉ là phần sợi nấm và bào tử nhô lên bề mặt; sợi nấm đã len sâu vào ruột bánh xốp từ trước, mắt không thấy được.

Một số loại nấm mốc còn tạo ra chất độc có thể ngấm vào thực phẩm, và nấu nướng, nướng lại không làm hết chất độc đó. Không phải đốm mốc nào cũng tạo độc, nhưng ở nhà ta không có cách nào phân biệt, nên nguyên tắc an toàn là bỏ. Người lớn trong nhà nên làm gương: không ngửi thử bánh mốc, không phủi đốm mốc rồi ăn.

Cũng nên nói với trẻ rằng nấm mốc không phải "kẻ xấu". Ngoài tự nhiên, nấm mốc là đội dọn dẹp, phân huỷ trái cây rụng, lá mục, xác thức ăn thừa để trả chất dinh dưỡng về đất. Chúng chỉ không nên ở trong bụng ta. Nhiều món ăn và thuốc chữa bệnh mà người ta dùng cũng có nguồn gốc từ những loại nấm mốc được chọn lọc và kiểm soát kỹ.

Những điều an toàn phải giữ suốt thí nghiệm

Thí nghiệm này an toàn khi túi luôn kín. Phần lớn rủi ro đến từ lúc tò mò mở túi ra ngửi hay sờ. Trước khi bắt đầu, hãy thống nhất với trẻ những điều dưới đây:

  • Túi đã dán thì không mở, kể cả khi con muốn xem gần hơn; kính lúp soi qua nhựa là đủ.
  • Không ngửi, không chọc thủng túi, không ấn mạnh làm bục mép.
  • Người bị hen, dị ứng đường thở, đang ốm hoặc suy giảm miễn dịch không tham gia bước bỏ túi cuối cùng.
  • Túi để ngoài tầm với của em nhỏ và vật nuôi; túi để trong ngăn mát thì đặt trong hộp riêng, tách khỏi thức ăn.
  • Không dùng hộp đựng thức ăn của nhà để làm, kể cả sau khi rửa.
  • Khi bỏ, bỏ nguyên túi kín vào thêm một túi rác buộc chặt, rồi rửa tay bằng xà phòng.
  • Ở lớp học, mỗi nhóm chỉ một túi, giáo viên giữ và thu gom tất cả vào cuối tuần.

Không cần dùng thuốc tẩy hay xịt diệt khuẩn trong suốt thí nghiệm. Giữ túi kín và bỏ đúng cách đã đủ an toàn, và trẻ cũng học được rằng cẩn thận không có nghĩa là sợ hãi.

Câu hỏi gợi tò mò và cách con tự kiểm kết quả

Sau khi đã có ảnh của cả tuần, phần đáng giá nhất của thí nghiệm mới bắt đầu: con tự đặt câu hỏi và tự tìm câu trả lời trên chính những tấm ảnh. Người lớn chỉ gợi, không giảng. Một số câu hỏi hợp với học sinh tiểu học:

  • Đốm mốc đầu tiên xuất hiện ở mép lát bánh hay ở giữa? Vì sao con nghĩ vậy?
  • Ngày nào đốm mốc lớn nhanh nhất? Hôm đó trời nồm hay hanh khô?
  • Đốm trắng đổi sang màu khác vào ngày thứ mấy, và có đốm nào giữ màu trắng suốt không?
  • Túi trong ngăn mát có mốc không, hay chỉ mốc chậm hơn? Lạnh làm nấm mốc chết hay chỉ làm nó ngủ?
  • Nếu làm lại, con muốn thay đổi điều gì: loại bánh, lượng nước, chỗ đặt?

Cách tự kiểm đơn giản nhất là xếp ảnh của bốn túi thành bốn hàng, mỗi cột là một ngày, rồi nhìn theo hàng ngang. Nếu kết luận của con đúng, hàng ảnh của túi rảy nước để chỗ ấm sẽ "xanh" và "đen" sớm hơn hẳn các hàng khác. Nếu không đúng như vậy, đó không phải thí nghiệm hỏng, mà là lúc hỏi tiếp: có phải túi đó bị hở, bánh khác ngày mua, hay góc tủ hôm đó lạnh hơn? Tập nghĩ về những lý do ấy chính là tập làm khoa học, và không cần ai chấm điểm.

Câu hỏi thường gặp

Bao lâu thì bánh mì bắt đầu thấy mốc?

Thường khoảng vài ngày đến hơn một tuần, tuỳ độ ẩm, nhiệt độ và loại bánh. Bánh mì tươi làm trong ngày, rảy chút nước và để chỗ ấm thường mốc sớm; bánh mì gói có chất bảo quản hoặc để ngăn mát thì lâu hơn nhiều.

Vì sao bánh mì gói ở siêu thị lâu mốc hơn bánh mì ổ?

Bánh gói thường được làm khô hơn và có thể có chất giúp chậm mốc, lại đóng gói trong điều kiện sạch. Bánh mì ổ làm trong ngày ẩm hơn, tiếp xúc nhiều với không khí nên mốc sớm hơn. Hai loại đặt cạnh nhau là một phép so sánh hay.

Lỡ mở túi bánh mốc ra thì phải làm gì?

Đừng hoảng. Kéo khoá lại, bỏ túi vào thêm một túi rác buộc kín rồi đem bỏ, mở cửa cho thoáng phòng và rửa tay. Một lần hít ít bào tử thường không sao với người khoẻ; người hen suyễn có triệu chứng khó thở thì cần đi khám.

Có thể làm thí nghiệm này với trái cây thay cho bánh mì không?

Được, một lát cam, lát táo hay quả cà chua trong túi kín cũng mốc, và màu mốc thường khác bánh mì. Trái cây chảy nước nhiều nên túi dễ bị đọng nước, cần dán kín chắc hơn và bỏ sớm hơn.

Nấm mốc có phải là vi khuẩn không?

Không. Nấm mốc là nấm, có sợi nấm và bào tử, cùng giới với cây nấm mọc sau mưa. Vi khuẩn là một nhóm sinh vật khác, nhỏ hơn nhiều, khi mọc thành đám trên thức ăn thường trông nhớt và bóng chứ không xốp như lông tơ.

Nấm mốc đen trên tường nhà có giống nấm mốc trên bánh mì không?

Cũng là nấm mốc nhưng thường là những loài khác, sống nhờ hơi ẩm và bụi bẩn trên tường. Mốc trên tường cần xử lý nguồn ẩm và làm sạch đúng cách, không nên để trẻ cạo hay chạm vào, nhất là trong mùa nồm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138