SanSinh.comSản Sinh
Quan sát vòng đời tại nhà và ở lớp

Gieo hạt đậu trong cốc cho bé quan sát: rễ, thân, lá mầm mọc ra từng ngày

Gieo đậu xanh, đậu đen trong cốc nhựa trong lót bông hoặc giấy ăn để bé thấy rễ nhú, thân vươn, lá mầm mở; kèm ba thí nghiệm nhỏ về ánh sáng và nước.

mung bean seedlings sprouting inside clear plastic cups lined with wet tissue on a classroom windowsill, roots visible through the cup, close-up, bright diffuse morning light

Gieo hạt đậu trong một chiếc cốc nhựa trong, lót giấy ăn ướt áp sát thành cốc và kẹp hạt giữa giấy với thành cốc, là cách để bé nhìn thấy rễ nhú ra chỉ sau khoảng một đến hai ngày, rồi thân vươn lên và hai lá mầm mở ra trong vòng một tuần. Đậu xanh và đậu đen là lựa chọn dễ nhất vì hạt to vừa, nảy mầm nhanh, mua ở chợ là có.

Cái hay của cốc trong so với chậu đất là con thấy được phần dưới đất: rễ chính, rễ phụ, lông hút mịn như sợi bông. Sau khoảng mười ngày, khi cây cao hơn miệng cốc và có lá thật, bạn đem ra trồng vào chậu đất hoặc luống rau để vòng quan sát đi tiếp, có thể đến tận lúc cây ra hoa, kết quả và cho hạt mới.

Chọn hạt nào: so sánh vài loại dễ gieo trong bếp nhà

Đậu xanh là lựa chọn mặc định, nhưng gieo song song hai ba loại hạt khác nhau cho con thấy cây không mọc theo một khuôn. Mọi hạt ở đây đều phải là hạt sống, chưa rang, chưa luộc.

HạtNảy nhanh hay chậmĐiều đặc biệt con thấy đượcLưu ý
Đậu xanhnhanh, thường một hai ngàythân cong móc kéo hai lá mầm lên khỏi giấydễ nhất, hợp trẻ mầm non
Đậu đennhanh vừavỏ đen bong ra, lá mầm to và dày hơn đậu xanhhạt cứng, ngâm lâu hơn một chút
Hạt ngôchậm hơn đậuchỉ một lá mầm thon dài, rễ mọc thành chùm nhiều sợiso cạnh cốc đậu để thấy hai kiểu cây khác nhau
Lạc sốngchậm vừahạt to, dễ nhìn rễ, lá kép bốn lá chétkhông dùng cho trẻ đang dị ứng lạc
Hạt bívừahai lá mầm rất to, xanh đậm, nhìn rõcần cốc to, nhanh phải ra chậu

Đặt cốc đậu xanh cạnh cốc ngô rồi hỏi con: hai cây có cùng số lá mầm không? Rễ của chúng giống nhau không? Con tự nhận ra có cây một lá mầm, có cây hai lá mầm, trước khi gặp những chữ ấy trong sách.

Không cần gieo cả năm loại một lúc. Hai loại khác nhau rõ, như đậu xanh và ngô, là đủ cho một đợt.

Gieo hạt trong cốc trong: từng bước cho một buổi chiều

Mỗi bé nên có hai cốc, một cốc chính và một cốc dự phòng. Hạt nào cũng có tỉ lệ không nảy, và trẻ buồn hơn mình nghĩ khi cốc duy nhất của mình không lên.

  1. Chọn hạt chắc, đều, không sâu mọt, không vỡ. Mỗi cốc dùng bốn đến sáu hạt.
  2. Ngâm hạt trong nước sạch khoảng sáu đến tám tiếng, hoặc qua đêm. Cho con sờ hạt trước và sau khi ngâm, thấy hạt căng và to ra.
  3. Lót vài lớp giấy ăn hoặc một lớp bông vào trong cốc nhựa trong, ép sát vào thành cốc. Có thể nhét thêm giấy vo tròn vào giữa để giữ giấy áp sát.
  4. Kẹp hạt vào khe giữa giấy và thành cốc, cách miệng cốc khoảng hai đốt ngón tay, chia đều quanh cốc để nhìn được từ nhiều phía.
  5. Rót nước cho giấy ướt đều, để lại một ít nước ở đáy cốc, khoảng một đốt ngón tay. Giấy sẽ tự hút nước lên.
  6. Đặt cốc ở nơi sáng, thoáng, tránh nắng gắt buổi trưa. Ghi tên con và ngày gieo lên một mẩu băng dính dán ở thành cốc.
  7. Mỗi ngày kiểm tra nước đáy cốc một lần, thêm nếu giấy bắt đầu khô ở mép trên.

Đừng để hạt ngập trong nước. Hạt cần cả nước lẫn không khí để nảy mầm; ngâm chìm lâu ngày dễ bị thối và có mùi chua.

Mười ngày đầu: con sẽ thấy gì và hỏi gì

Mốc thời gian dưới đây là ở nhiệt độ phòng mùa ấm với đậu xanh. Trời lạnh, hạt cũ, hay đậu loại khác sẽ chậm hơn vài ngày. Hãy coi đây là thứ tự, không phải lịch.

Khoảng ngàyThứ nhìn thấyCâu hỏi gợi tò mò
1vỏ hạt nứt, một đầu nhọn trắng nhú racái nhú ra trước là rễ hay thân?
2 đến 3rễ dài cong xuống dưới, có lông tơ trắng mịnrễ có đi lên trên bao giờ không?
3 đến 4phần thân cong như cái móc, kéo hai nửa hạt lênvì sao thân lại cong khi chui lên?
4 đến 6hai nửa hạt tách ra thành hai lá mầm dày, ngả xanhlá mầm khác lá thường thế nào khi sờ?
6 đến 8giữa hai lá mầm mọc ra lá thật mỏng hơnlá mầm có thay đổi gì khi lá thật lớn?
8 đến 10lá mầm nhăn và nhỏ dần, thân cao hơn miệng cốccây lấy thức ăn từ đâu khi lá mầm teo?

Câu cuối là câu đáng nói chuyện nhất. Lá mầm chứa sẵn chất dự trữ nuôi cây những ngày đầu; khi lá thật đủ lớn và đón được ánh sáng, cây tự làm lấy thức ăn. Không cần dùng thuật ngữ, chỉ cần con thấy lá mầm teo dần trong lúc cây vẫn lớn.

Ba thí nghiệm nhỏ làm cùng lúc với cốc chính

Cốc nằm nghiêng. Khi rễ đã dài khoảng một đốt ngón tay, đặt nằm ngang một cốc dự phòng. Sau một hai ngày, đầu rễ uốn cong xuống dưới, ngọn thân uốn cong lên trên. Con thấy rõ cây biết đâu là dưới mà không cần mắt.

Cốc trong tủ tối. Đặt một cốc vào chỗ tối như hộc tủ. Cây mọc nhanh, cao vống, thân trắng hoặc vàng nhợt, lá mầm không xanh. Đó cũng là cách người ta làm giá đỗ. Đem cốc ra sáng vài ngày, lá sẽ xanh dần.

Cốc gần cửa sổ một phía. Đặt cốc sát cửa sổ và không xoay. Vài ngày sau ngọn cây nghiêng hẳn về phía ánh sáng. Xoay cốc nửa vòng rồi xem tiếp, ngọn lại quay về.

Chỉ thay đổi một thứ mỗi lần. Mỗi thí nghiệm chỉ khác cốc chính đúng một điều kiện, cùng ngày gieo, cùng loại hạt. Đây là thói quen quan trọng nhất con học được, quan trọng hơn kết quả. Nếu vừa đặt tối vừa đổi loại hạt, con sẽ không biết cái gì gây ra khác biệt.

Để con đoán trước. Trước khi đặt cốc vào tủ, hỏi con nghĩ cây sẽ thế nào và ghi lại câu trả lời. Đoán sai không sao; điều đáng khen là con đoán, rồi tự kiểm. Vài ngày sau, mở trang ghi dự đoán ra đọc lại cùng con trước khi mở tủ.

Những lỗi hay gặp khiến cốc đậu không lên

Nếu sau ba bốn ngày không thấy gì, trước khi nghĩ "hạt hỏng", hãy dò lần lượt các nguyên nhân sau:

  • Giấy khô mép trên do quên thêm nước, nhất là cốc để gần quạt hay điều hoà.
  • Nước đọng quá nhiều, hạt ngập, có lớp nhầy trắng và mùi chua. Bỏ hạt đó, rửa cốc, lót giấy mới.
  • Hạt rang, hạt đã xử lý, hoặc hạt để lâu quá năm. Đậu dùng nấu chè thường vẫn nảy, nhưng đậu đã sấy nóng thì không.
  • Cốc để chỗ nắng gắt buổi trưa, nước trong cốc nóng lên.
  • Mốc trắng xanh trên giấy: thay giấy mới, giảm nước, để thoáng hơn. Không cho trẻ ngửi gần hay sờ vào chỗ mốc.
  • Trẻ ấn hạt quá sâu xuống đáy cốc ngập nước.

Khi gỡ hạt hỏng ra, cho con bóp nhẹ xem hạt mềm nhũn hay vẫn cứng; hạt cứng chưa nứt có thể chỉ là chưa đủ nước. Mỗi lỗi là một quan sát có ích. Một cốc hỏng mà con biết vì sao hỏng còn đáng giá hơn một cốc lên đều mà con không biết vì sao.

Ví dụ ở lớp mẫu giáo lớn của cô Hạnh ở Cần Thơ

Cô Hạnh dạy lớp mẫu giáo lớn ở Cần Thơ cho cả lớp hai mươi tám bé gieo đậu xanh vào đầu tháng Chín, khi trời mưa nhiều nhưng vẫn ấm. Mỗi bé có một cốc mang tên mình xếp trên bậu cửa sổ, cô giữ thêm năm cốc dự phòng. Sáng thứ Ba, sau một đêm, nửa lớp đã thấy đầu rễ trắng nhú ra. Có bé khóc vì cốc của mình chưa có gì; cô cho bé so với cốc dự phòng, thấy cũng chưa lên, và hẹn sáng mai xem lại.

Sang ngày thứ tư, một bé hỏi tại sao cây cong như cái móc. Cô không giải thích ngay mà cho cả lớp thử ấn nhẹ ngón tay qua một nắm cát; ngón tay co lại đi dễ hơn ngón thẳng. Cô cũng đặt một cốc vào tủ đồ chơi tối. Năm ngày sau, cả lớp nhìn hai cây cạnh nhau, một xanh lùn, một vàng cao vống, và tự nói ra rằng cây cần ánh sáng để xanh.

Đến tuần thứ hai, mỗi bé mang cây về nhà trồng cùng bố mẹ. Cô không chấm cây nào cao nhất, cũng không trao giải. Câu hỏi cuối buổi chỉ là: con thấy điều gì làm con ngạc nhiên nhất?

Từ cốc ra chậu: để vòng đời đi trọn đến hạt mới

Phần lớn gia đình dừng ở cái cốc, nên trẻ chỉ thấy một nửa vòng đời. Khi cây có hai ba lá thật, chọn một hai cây khoẻ nhất, nhẹ tay gỡ khỏi giấy và trồng vào chậu đất tơi ít nhất một gang tay sâu. Cây đậu cần nắng nhiều giờ trong ngày, tưới khi mặt đất khô.

Sau vài tuần, tuỳ loại đậu và mùa, cây ra hoa nhỏ. Hoa đậu thường tự thụ phấn trong nụ, nên con không cần làm gì, chỉ cần xem hoa tàn đi và một quả nhỏ lộ ra. Quả lớn, chuyển màu, khô dần. Khi quả khô giòn, con bóc ra và thấy hạt mới giống hệt hạt mình gieo lúc đầu. Đó là lúc vòng đời khép lại trọn vẹn trong tay con.

Một mẹo nhỏ: dán vào nhật ký một hạt lúc gieo và một hạt lúc thu, đặt cạnh nhau. Trẻ nhỏ hiểu chữ "vòng" qua hai hạt đậu ấy nhanh hơn mọi sơ đồ.

Nếu nhà không có chỗ trồng, chuyển cây cho người quen có vườn, hoặc trồng chung vào một thùng xốp to trên ban công. Cây trong cốc để lâu quá hai tuần sẽ vàng úa dần vì hết chỗ cho rễ và thiếu dinh dưỡng; nói trước với con điều này để con không nghĩ mình làm hỏng.

Câu hỏi thường gặp

Gieo đậu xanh trong cốc bao lâu thì nảy mầm?

Ở nhiệt độ phòng mùa ấm, đầu rễ thường nhú sau khoảng một đến hai ngày nếu hạt đã ngâm. Trời lạnh hoặc hạt cũ thì chậm hơn vài ngày. Nếu sau năm ngày vẫn không có gì, nên kiểm tra nước và đổi hạt.

Nên dùng bông gòn hay giấy ăn để gieo?

Cả hai đều được. Giấy ăn áp sát thành cốc giúp nhìn rễ rõ hơn; bông giữ ẩm lâu hơn nhưng rễ hay luồn vào trong bông nên khó thấy. Với mục đích quan sát, giấy ăn kèm cốc trong là tiện nhất.

Có cần bón phân cho cây đậu trong cốc không?

Không cần. Những ngày đầu cây sống nhờ chất dự trữ trong lá mầm. Khi cây có lá thật và cao hơn miệng cốc thì nên chuyển sang chậu đất để cây có dinh dưỡng và chỗ cho rễ phát triển.

Vì sao cây đậu trong tối lại cao hơn cây ngoài sáng?

Thiếu sáng, cây dồn sức kéo dài thân để tìm ánh sáng nên cao vống, thân yếu và nhợt màu. Ngoài sáng, cây lùn hơn nhưng thân chắc và lá xanh. Đây là thí nghiệm rất hợp cho trẻ tự so sánh.

Trẻ mầm non có tự gieo hạt được không?

Được, trẻ ba bốn tuổi đã có thể kẹp hạt vào cốc và rót nước với sự giúp đỡ. Người lớn chuẩn bị giấy, ngâm hạt và nhắc tưới. Đừng so cốc của các con với nhau hay chấm cây nào đẹp hơn.

Giấy trong cốc bị mốc thì làm sao?

Bỏ lớp giấy mốc, rửa cốc, lót giấy mới và giảm lượng nước ở đáy cốc, đặt nơi thoáng hơn. Hạt còn tốt thì chuyển sang giấy mới. Không để trẻ ngửi sát hay sờ vào chỗ mốc, và rửa tay sau khi dọn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138