SanSinh.comSản Sinh
Quan sát vòng đời tại nhà và ở lớp

Thả con vật về tự nhiên sau khi quan sát: đúng chỗ, đúng giờ, khi nào không được thả

Con lỡ bắt cào cào, bọ rùa, nòng nọc về nhà? Cách thả lại đúng nơi, đúng giờ trong ngày, và vì sao rùa tai đỏ, cá dọn bể, ốc bươu vàng thì không được thả.

a child gently letting a ladybug walk off a fingertip onto a leaf in a grassy park, seen from the side with face turned away, close-up, golden evening light

Con vật nhỏ bắt về để xem nên được thả lại đúng nơi đã bắt, càng sớm càng tốt, vào giờ nó vẫn hoạt động, và đặt vào đúng kiểu chỗ nó sống như bụi cỏ, mặt dưới lá, mép nước. Thả sai chỗ, như mang cào cào bắt ở ruộng ra công viên giữa phố, hay đổ nòng nọc mương này sang ao khác, thường khiến con vật chết hoặc mang bệnh sang chỗ mới.

Có một nhóm tuyệt đối không được thả: con vật nuôi hoặc loài ngoại lai như rùa tai đỏ, cá dọn bể, ốc bươu vàng. Thả chúng ra không phải là trả tự do mà là gây hại cho ao hồ, ruộng đồng. Bài này giúp bạn phân biệt hai trường hợp và dặn con những điều nên nhớ trước khi giơ tay bắt bất cứ con gì.

Thả đúng giờ và đúng chỗ cho các con vật trẻ hay bắt

Mỗi con vật có giờ hoạt động và kiểu nơi ở riêng. Thả vào lúc nó đang nghỉ hay ở chỗ trống trải là đặt nó trước mắt chim, kiến, hoặc nắng gắt.

Con vậtThả lúc nàoĐặt ở đâuĐiều cần tránh
Cào cào, châu chấuban ngày, nắng nhẹbụi cỏ cao, bờ ruộng chỗ đã bắtthả trên nền gạch, bê tông
Bọ rùaban ngàycây có nhiều rệp, chồi non chỗ đã bắtthả trong nhà, gần cửa kính
Dếchiều tốiđám cỏ, đất mềm có khethả giữa sân trống buổi trưa
Đom đómsau khi trời tốibờ bụi gần nước, chỗ ít đèngiữ trong lọ qua đêm
Ốc sên vườnsau mưa hoặc chiều mátgốc cây ẩm, dưới láđặt chỗ nắng, chỗ có muối, vôi
Nòng nọcngay trong ngàyđúng vũng, mương đã múc, chỗ nước nôngđổ sang ao khác, đổ vào bể nhà
Sâu bướmban ngàyđúng loại cây đã lấy sâuthả lên cây khác loại

Nguyên tắc chung: nơi tốt nhất để thả là đúng chỗ con vật được bắt. Con vật nhỏ quen nơi đó, biết chỗ ăn chỗ trốn; nơi mới với nó là một vùng xa lạ đầy rủi ro.

Nếu không nhớ chính xác chỗ bắt, hỏi con những chi tiết xung quanh: gần gốc cây nào, có nước không, cỏ cao hay thấp. Trẻ thường nhớ rõ hơn người lớn nghĩ.

Các bước thả một con vật đã mang về nhà

Nếu con đã lỡ mang về một con vật nhỏ, đừng mắng. Biến việc thả thành một hoạt động có chủ đích:

  1. Hỏi con bắt ở đâu, nhớ càng cụ thể càng tốt: bụi cỏ nào, cây nào, vũng nước nào.
  2. Cho con quan sát thêm một lúc ngắn trong hộp thoáng, vẽ hoặc chụp một tấm ảnh. Việc ghi lại giúp con không tiếc khi thả.
  3. Kiểm tra giờ: nếu con vật hoạt động ban đêm mà đang buổi trưa, giữ trong hộp thoáng có chút lá ẩm, để chỗ râm mát đến chiều.
  4. Đi đến đúng chỗ đã bắt. Nếu quá xa không quay lại được, chọn chỗ gần nhất có cùng kiểu môi trường.
  5. Đặt hộp nằm nghiêng sát mặt đất hoặc mép lá, để con vật tự bò ra. Không hất, không ném.
  6. Đứng yên xem con vật đi đâu. Hỏi con: nó trốn vào đâu đầu tiên? Vì sao?
  7. Rửa sạch hộp, rửa tay bằng xà phòng, nhất là sau khi chạm ếch nhái, ốc, nước ao.

Lần sau trước khi bắt, nhắc con câu hỏi: mình xem tại chỗ được không? Phần lớn trường hợp là được, và đó luôn là lựa chọn tốt nhất cho con vật.

Những loài tuyệt đối không thả ra ao hồ, ruộng vườn

Rùa tai đỏ. Loài rùa nuôi làm cảnh rất phổ biến, khi lớn thì nhiều nhà mang ra hồ thả. Rùa này sống khoẻ, ăn tạp, cạnh tranh với rùa bản địa. Nếu không nuôi tiếp được, hãy tìm người nhận nuôi tiếp chứ không thả.

Cá dọn bể. Loại cá hút rêu trong bể cảnh, khi thả ra sông hồ có thể đào hang ở bờ và chiếm chỗ cá bản địa. Không thả ra tự nhiên dù cá đã quá to so với bể.

Ốc bươu vàng. Loài ốc ngoại lai gây hại lớn cho lúa. Trứng màu hồng đỏ thành chùm trên thân lúa, bờ kênh là của nó. Không mang ốc hay trứng đi từ chỗ này sang chỗ khác.

Cá cảnh, chim cảnh, thú cưng nói chung. Con vật nuôi không có kỹ năng sống ngoài tự nhiên và có thể mang bệnh sang các loài hoang dã.

Con vật mua ở chợ để thả. Nhiều con vật bị bắt, vận chuyển rồi thả ở nơi xa lạ sẽ chết, hoặc là loài ngoại lai. Nếu muốn làm điều tốt cho thiên nhiên, giữ gìn chỗ ở của chúng tốt hơn.

Cách dặn con. Nói đơn giản: con vật sinh ra ở đâu thì sống ở đó; con vật nhà nuôi thì nhà phải lo đến cuối. Câu này trẻ năm sáu tuổi đã hiểu.

Ví dụ: hộp cào cào của Minh ở Lâm Đồng

Minh 7 tuổi ở Lâm Đồng theo ba mẹ về thăm ruộng rau của bác vào một sáng tháng Sáu. Minh bắt được ba con cào cào xanh, bỏ vào hộp nhựa, mang về nhà phố. Tối đó cả nhà mới để ý hộp đóng kín nắp, một con đã nằm im.

Mẹ không mắng mà mở nắp, phủ một tấm vải mỏng, bỏ vào vài lá rau, để hộp chỗ thoáng. Mẹ hỏi Minh: cào cào sống ở đâu? Minh nói ở ruộng rau của bác. Hai mẹ con thống nhất sáng mai về ruộng thả. Tối đó Minh vẽ hai con còn sống, đếm chân, so màu với lá rau. Con đã chết thì Minh chôn dưới chậu cây ngoài ban công, mẹ nói thật rằng hộp kín nóng và ngột ngạt quá đối với nó.

Sáng hôm sau, nắng lên, Minh đặt hộp nằm nghiêng ở mép luống rau. Một con nhảy ra ngay, con kia chậm hơn, bò lên lá cải rồi đứng yên. Bác của Minh chỉ cho Minh mấy con cào cào khác trên cùng luống, có con còn nhỏ chưa có cánh. Lần về sau, Minh mang theo kính lúp thay cho hộp nhựa.

Từ câu chuyện này có ba điều đáng giữ: hộp đựng con vật không bao giờ đậy kín; con vật bắt ở đâu thì thả ở đó, dù phải chờ đến hôm sau; và khi có con vật chết, nói thật với trẻ nguyên nhân để lần sau trẻ tự tránh, không đổ lỗi, không làm to chuyện.

Khi gặp con vật bị thương, chim non, hay con vật lạ

Không phải lúc nào cũng nên thả ngay. Có những tình huống cần bình tĩnh dừng lại trước khi làm gì:

  • Chim non rơi khỏi tổ: phần lớn chim non đã có lông đang tập bay, chim bố mẹ vẫn ở gần. Đưa trẻ lùi ra xa, chỉ quan sát, không mang về nhà nuôi.
  • Con vật bị thương nặng: không cố chữa ở nhà bằng thuốc người. Nếu là động vật hoang dã lớn, liên hệ cơ quan kiểm lâm hoặc trung tâm cứu hộ ở địa phương.
  • Rắn, rết, bọ cạp, ong vò vẽ: không bắt, không đuổi. Dắt trẻ tránh xa, báo người lớn.
  • Con vật lạ, trông hiếm: không bắt, không chạm, chụp ảnh từ xa. Nhiều loài được pháp luật bảo vệ; nguyên tắc an toàn là để nguyên.
  • Ếch nhái, cóc: chạm vào thì rửa tay ngay, không dụi mắt. Da cóc có chất tiết gây kích ứng.
  • Ốc nhặt ngoài vườn, ngoài ruộng: không cho trẻ nghịch rồi đưa tay lên miệng; ốc có thể mang ký sinh trùng.

Mỗi tình huống này là một dịp dạy trẻ rằng giúp con vật không phải lúc nào cũng là bế nó lên. Nhiều khi giúp tốt nhất là đứng xa và để yên.

Vì sao không nên giữ con vật hoang dã lâu ở nhà

Khó cho ăn đúng. Mỗi loài ăn một kiểu riêng: sâu bướm chỉ ăn đúng loại lá, bọ rùa ăn rệp, dế ăn tạp nhưng cần độ ẩm. Thức ăn sai hoặc thiếu làm con vật yếu đi từng ngày mà người nuôi không nhận ra.

Nhà là môi trường lạ. Ánh đèn ban đêm, điều hoà, quạt, tiếng ồn làm con vật nhỏ rối loạn giờ giấc, mất nước. Ngay cả hộp đặt cạnh cửa sổ cũng có lúc nóng hơn ngoài trời nhiều.

Con vật mất cơ hội sinh sản. Côn trùng trưởng thành thường sống không lâu. Mỗi ngày bị giữ trong hộp là một ngày nó không tìm bạn, không đẻ trứng. Thả sớm là để vòng đời của nó đi tiếp.

Rủi ro cho người. Ếch nhái, ốc, nước ao có thể mang vi khuẩn và ký sinh trùng. Giữ lâu trong nhà, trẻ nhỏ sờ nhiều, nguy cơ tăng lên.

Trẻ học sai bài học. Nếu con vật nào thích là giữ, trẻ dễ nghĩ thiên nhiên là đồ chơi. Quan sát ngắn rồi thả dạy trẻ rằng mình là khách.

Có cách khác để xem lâu. Muốn theo dõi vòng đời dài ngày, hãy theo dõi tại chỗ như đánh dấu cành, đến cùng giờ mỗi ngày, hoặc nuôi loài đã thuần hoá như tằm.

Dạy trẻ tôn trọng con vật mà không làm trẻ sợ

Quan sát trước, bắt sau cùng. Đặt thứ tự: nhìn tại chỗ, dùng kính lúp, chụp ảnh. Chỉ khi cần xem rất gần mới tạm cho vào hộp thoáng vài phút rồi thả.

Hộp quan sát phải thoáng và có giờ hẹn. Hộp có lỗ hoặc phủ vải, có lá ẩm, không để nắng. Hẹn trước: xem mười phút rồi thả.

Tay ướt và nhẹ. Với con vật da mềm, nhúng tay vào nước sạch trước khi chạm, chạm ngắn. Tốt nhất để con vật tự bò lên lá rồi nâng lá.

Không biến bắt con vật thành trò thi đua. Thi xem ai bắt được nhiều dễ làm trẻ thô bạo. Đổi thành thi xem ai tìm thấy nhiều loài mà không bắt.

Kể điều con vật làm được. Cào cào nhảy xa gấp nhiều lần thân mình, bọ rùa ăn rệp giúp cây. Trẻ hiểu con vật có đời sống của nó thì tự nhẹ tay hơn.

Làm gương. Người lớn đuổi khéo con gián, con nhện ra cửa thay vì đập trước mặt con, trẻ sẽ học theo cách ấy với côn trùng ngoài vườn.

Câu hỏi thường gặp

Bắt côn trùng về nhà rồi bao lâu thì nên thả?

Càng sớm càng tốt, thường trong ngày. Côn trùng trong hộp mất nước, nóng và căng thẳng rất nhanh. Nếu đang giữa trưa nắng hoặc con vật hoạt động về đêm, chờ đến chiều mát hoặc tối rồi thả đúng chỗ đã bắt.

Có nên thả nòng nọc vào ao công viên không?

Không nên nếu nòng nọc được múc ở chỗ khác. Mỗi ao, mương có điều kiện và sinh vật riêng; chuyển nòng nọc sang có thể mang bệnh và làm chúng chết. Thả lại đúng vũng nước đã múc, trong ngày.

Nhà không nuôi nổi rùa tai đỏ nữa thì làm gì?

Tìm người nhận nuôi tiếp như bạn bè, nhóm người nuôi rùa, hoặc nơi nhận vật nuôi. Không thả ra hồ, sông vì đây là loài ngoại lai cạnh tranh với rùa bản địa.

Thả con vật ở chỗ khác chỗ bắt có sao không?

Có thể có. Con vật không quen chỗ mới, không biết chỗ ăn chỗ trốn, và có thể mang mầm bệnh hoặc trứng ký sinh sang quần thể khác. Nếu buộc phải thả chỗ khác, chọn nơi gần nhất có cùng kiểu môi trường.

Thấy con vật lạ trông hiếm thì có nên bắt về hỏi người biết không?

Không nên. Hãy chụp ảnh từ xa, ghi chỗ và giờ, rồi hỏi người hiểu biết qua ảnh. Nhiều loài được bảo vệ, và con vật hiếm thường nhạy cảm, bắt lên tay là đã gây hại.

Làm sao để con thích thả con vật hơn là giữ lại?

Cho con vẽ hoặc chụp ảnh trước khi thả để có thứ giữ lại, và biến việc thả thành một chuyến đi có chủ đích: tìm đúng chỗ, đặt hộp nghiêng, đứng xem con vật đi đâu. Con sẽ nhớ cảnh ấy lâu hơn cái hộp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138