SanSinh.comSản Sinh
Nói với trẻ về sinh, lớn và mất

Nhà sắp có em bé: giải thích cho anh chị lớn theo từng tháng mẹ mang thai

Khi nào báo tin, cho con sờ bụng lúc em đạp, nói thật rằng em bé mới sinh chỉ ngủ và bú. Lộ trình theo ba quãng thai kỳ và mấy tuần đầu sau sinh cho anh chị lớn.

little boy resting his ear gently against his pregnant mother belly while sitting on a bamboo bed at home, warm late afternoon light, side view, faces turned away

Khi nhà sắp có em bé, nên báo cho con lớn khi bụng mẹ bắt đầu lộ hoặc khi con hỏi, nói thật rằng em lớn dần trong bụng mẹ khoảng chín tháng, cho con cùng theo dõi em lớn qua từng quãng, và chuẩn bị trước rằng em mới sinh chỉ biết ngủ, bú và khóc. Trẻ được tham gia từ sớm thì ít bị sốc khi em về nhà.

Chín tháng là một khoảng rất dài với trẻ nhỏ. Cách giúp trẻ đi qua khoảng đó là chia ra từng quãng, mỗi quãng có một thứ mới để nhìn, nghe, sờ, giống như theo dõi một quả trứng gà đang ấp hay một hạt đậu đang nảy mầm. Phần dưới đây theo ba quãng thai kỳ, rồi tới mấy tuần đầu sau sinh.

Báo tin lúc nào và nói câu gì

Không có thời điểm đúng cho mọi nhà, nhưng có hai nguyên tắc. Một: con nên nghe tin từ bố mẹ, không phải từ người khác hoặc nghe lỏm khi người lớn nói chuyện. Hai: với trẻ dưới 4 tuổi, chín tháng là quá dài để chờ, báo khi bụng mẹ đã lộ rõ, khoảng tháng thứ tư, thứ năm, là vừa. Trẻ lớn hơn có thể biết sớm hơn, nhất là nếu mẹ mệt, nôn nhiều ở ba tháng đầu và trẻ đang lo mẹ bị ốm.

Câu báo tin nên ngắn, thật và nói rõ con vẫn có chỗ của mình: "Bố mẹ có tin vui muốn kể với con. Trong bụng mẹ đang có một em bé rất nhỏ. Em sẽ lớn dần, khoảng đến mùa hè thì em ra đời. Lúc đó con sẽ là anh/chị. Bố mẹ vẫn thương con y như bây giờ."

Mốc thời gian nên gắn với thứ trẻ biết: Tết, sinh nhật con, mùa phượng nở, ngày khai giảng. "Tháng 7" không có nghĩa gì với trẻ 3 tuổi, còn "sau sinh nhật con một chút" thì có.

Trẻ có thể không phản ứng gì, hỏi một câu không liên quan rồi đi chơi. Đó là bình thường. Vài ngày sau trẻ mới quay lại hỏi, hoặc tự kể với cô giáo.

Ba quãng thai kỳ: em lớn tới đâu, con làm được gì

Số tuần tháng là khoảng thường gặp, mỗi thai kỳ một khác. Bác sĩ theo dõi thai sẽ cho biết mốc cụ thể của nhà bạn.

QuãngEm bé trong bụngMẹ thay đổi gìCon lớn cùng làm
Ba tháng đầuNhỏ dần lên từ bằng hạt đậu tới cỡ quả chanhHay mệt, buồn ngủ, có thể buồn nônGiúp mẹ nghỉ ngơi: mang gối, nói nhỏ khi mẹ ngủ
Ba tháng giữaBằng cỡ quả xoài rồi to dần; em bắt đầu cử động, khoảng tháng thứ tư, thứ năm mẹ cảm nhận được em đạpBụng lộ rõ, mẹ khoẻ hơnÁp tay lên bụng chờ em đạp, xem ảnh siêu âm, nói chuyện với em
Ba tháng cuốiTo bằng quả đu đủ rồi quả dưa hấu nhỏ; tăng cân nhanh, quay đầu xuống chuẩn bị ra ngoàiBụng to, đi lại chậm, khó cúiCùng chọn quần áo em, xếp tã, nghe kể chuyện ngày con ra đời

So kích cỡ em bé với hoa quả là cách nhiều bố mẹ dùng; trẻ thích đặt quả chanh, quả xoài vào lòng bàn tay để "bế thử". Ông bà ở Quảng Trị của bé Gạo 4 tuổi mỗi tháng mua về một loại quả tương ứng, bé đặt cạnh bụng mẹ chụp ảnh. Đến tháng thứ chín, bé có một dãy ảnh để kể lại cho em nghe khi em lớn.

Ảnh siêu âm cũng là thứ trẻ rất tò mò, nhưng hình đen trắng nhoè nhoẹt thường khó nhìn. Người lớn chỉ cho con từng phần: đây là đầu em, đây là tay em. Nếu con không thấy gì thì cũng không sao, cứ nói "em còn nhỏ nên ảnh mờ, lần sau em to hơn sẽ rõ hơn".

Mượn vòng đời con vật để con hiểu chờ đợi

Quả trứng gà đang ấp. Gà mẹ nằm ấp khoảng ba tuần, gà con lớn bên trong vỏ mà nhìn bên ngoài chẳng thấy gì thay đổi. Em bé trong bụng mẹ cũng vậy, chỉ là lâu hơn nhiều và bụng mẹ thì to dần lên.

Mèo mẹ, chó mẹ mang thai. Nếu trẻ từng thấy mèo bụng to rồi đẻ, nhắc lại chuyện đó: mèo mẹ mang thai khoảng hai tháng, người mẹ mang thai khoảng chín tháng. Thú lớn thì thường mang thai lâu hơn.

Mèo con mới đẻ nhắm mắt, chỉ bú và ngủ. Đây là hình ảnh tốt nhất để chuẩn bị cho trẻ rằng em bé mới sinh chưa chơi được. Mèo con phải vài tuần sau mới chạy nhảy, em bé người còn lâu hơn nữa.

Đừng so sánh lệch. Tránh nói em bé "nở ra" như gà con, hay "chui ra từ quả trứng". Phép so sánh dùng cho chuyện chờ đợi và lớn lên; chuyện em ra đời bằng cách nào thì trả lời thật theo tuổi.

Chuẩn bị cho con trước khi em về nhà

Những việc dưới đây làm trong ba tháng cuối, khi mẹ còn ở nhà, giúp con lớn bớt hụt hẫng khi mọi thứ thay đổi.

  • Đổi chỗ ngủ sớm. Nếu con phải chuyển giường, chuyển phòng để nhường chỗ cho em, hãy làm trước khi em ra đời vài tháng, để con không nghĩ "em lấy chỗ của mình".
  • Nói rõ ai trông con khi mẹ đi sinh. "Hôm mẹ đi bệnh viện, bà ngoại sẽ ngủ với con, sáng bà đưa con đi học như mọi ngày."
  • Xem ảnh con hồi mới sinh. Kể con hồi đó cũng bé xíu, chỉ biết khóc và bú, bố mẹ đã chăm con như thế nào. Trẻ thường rất thích nghe chuyện về chính mình.
  • Tập bế búp bê. Đỡ đầu, bế nhẹ, nói nhỏ. Trẻ được tập trước thì khi gặp em biết cách lại gần.
  • Chuẩn bị một món quà nhỏ từ em tặng anh chị. Nhiều nhà dùng mẹo này, trẻ nhỏ rất vui và có cảm giác được em chào đón.
  • Giữ nguyên nếp sinh hoạt. Không cai sữa, không tập bỏ bỉm, không cho đi lớp mới đúng lúc em sắp ra đời; dồn nhiều thay đổi cùng lúc làm con lớn dễ thoái lui.

Không cần chuẩn bị đủ hết. Chọn hai ba việc hợp với tuổi và tính con là đủ.

Ngày mẹ đi sinh: kể trước cho con như một câu chuyện

Trẻ sợ nhất là bị bất ngờ: tỉnh dậy không thấy mẹ đâu. Kể trước nhiều lần ngày đó sẽ diễn ra thế nào, theo đúng thứ tự, giúp trẻ yên tâm. Dưới đây là một kịch bản mẫu, mỗi nhà sửa theo hoàn cảnh của mình.

  1. Một ngày nào đó, có thể ban đêm, em bé báo hiệu muốn ra ngoài. Mẹ sẽ đi bệnh viện cùng bố.
  2. Nếu con đang ngủ, bố mẹ sẽ không đánh thức con. Bà ngoại (hoặc cô, dì) sẽ ở nhà với con, sáng con dậy thì bà ở đó.
  3. Ở bệnh viện, các bác sĩ và cô hộ sinh sẽ giúp em ra ngoài an toàn. Mẹ sẽ ở đó vài ngày để nghỉ.
  4. Bố sẽ gọi về cho con, hoặc gửi ảnh em cho con xem.
  5. Nếu được, bà sẽ đưa con vào thăm mẹ và em. Mẹ rất muốn gặp con.
  6. Sau vài ngày, mẹ và em về nhà. Phòng sẽ có thêm một cái nôi, và con là người đầu tiên giới thiệu nhà mình cho em.

Chuẩn bị sẵn một túi nhỏ của con ở nhà người trông: bàn chải, bộ quần áo, con thú bông quen, cuốn sách hay đọc trước khi ngủ. Một mẹ ở Đắk Lắk ghi âm sẵn mấy câu chuyện kể trước khi đi sinh, để mấy tối mẹ vắng nhà, con vẫn nghe giọng mẹ trước khi ngủ. Cách này đơn giản và rất hiệu quả với trẻ 3–5 tuổi.

Những câu con lớn hay hỏi trong lúc chờ

"Em ăn gì trong bụng mẹ?" Em được nuôi qua một sợi dây gọi là dây rốn, nối từ bụng em với cơ thể mẹ. Mẹ ăn, thức ăn biến thành chất bổ đi qua dây rốn tới em. Cho trẻ xem rốn của mình: "Đây là chỗ hồi xưa dây rốn của con nối với mẹ."

"Em có nghe thấy con nói không?" Từ quãng giữa thai kỳ trở đi, em nghe được âm thanh bên ngoài, dù không rõ như mình nghe. Nhiều trẻ thích hát cho em nghe mỗi tối, đó là việc dễ thương và vô hại.

"Em là trai hay gái?" Nếu bố mẹ đã biết và muốn nói thì nói. Nếu chưa biết, nói thật "bố mẹ cũng chưa biết, mình sẽ biết khi em ra đời" và hỏi con thích gọi em là gì trong lúc chờ.

"Em có lấy mất mẹ của con không?" Có khi trẻ hỏi thẳng, có khi chỉ bám mẹ hơn. Trả lời: "Mẹ là mẹ của cả hai đứa. Thương em không làm mẹ bớt thương con, giống như con thương bố không làm con bớt thương mẹ."

"Sao em ra lâu thế?" Mở lại dãy ảnh hoặc lịch đếm ngày, chỉ cho con thấy còn bao nhiêu mùa, bao nhiêu dịp nữa. Cho con gạch một ô mỗi tuần, chờ đợi có hình dạng thì dễ chịu hơn.

Mấy tuần đầu sau sinh: điều con lớn cần

Dù đã chuẩn bị, nhiều trẻ vẫn thất vọng khi gặp em: em đỏ hỏn, khóc suốt, không chơi được, mẹ thì bận suốt. Có trẻ đòi "trả em về bệnh viện", có trẻ quay lại đòi bú bình, tè dầm, nói ngọng như em. Đó là phản ứng bình thường, thường qua đi sau vài tuần đến vài tháng nếu trẻ thấy mình vẫn được yêu thương.

Điều con lớn cần nhất là thời gian riêng với bố mẹ, dù ngắn. Mười lăm phút mỗi tối mẹ đọc sách cho riêng con, hoặc bố chở con đi dạo một vòng khi em ngủ, có giá trị hơn nhiều món quà. Khi khách đến thăm em, nhờ họ chào con lớn trước.

Cho con lớn những việc thật, vừa sức: lấy tã, chọn áo cho em, hát cho em nghe khi em khóc. Khen việc làm cụ thể, không khen kiểu "con phải ngoan vì con là chị rồi", câu đó đặt lên vai trẻ một gánh nặng.

Không bao giờ để trẻ dưới 6 tuổi một mình bế em hay ở một mình trong phòng với em, dù trẻ rất thương em. Trẻ nhỏ chưa biết hết những gì nguy hiểm cho em sơ sinh, như đè lên em hay cho em ăn đồ của mình.

Câu hỏi thường gặp

Nên báo cho bé lớn biết mẹ có thai từ khi nào?

Với trẻ dưới 4 tuổi, báo khi bụng mẹ lộ rõ, khoảng tháng thứ tư, thứ năm, vì chín tháng quá dài để trẻ chờ. Trẻ lớn hơn có thể biết sớm hơn. Quan trọng là trẻ nghe tin từ bố mẹ, không nghe lỏm.

Khi nào thì cho con sờ bụng mẹ để cảm nhận em đạp?

Mẹ thường cảm nhận em cử động từ khoảng tháng thứ tư, thứ năm, nhưng phải vài tuần sau người khác mới sờ thấy qua bụng. Chọn lúc em hay đạp, thường khi mẹ nằm nghỉ, cho con áp tay và chờ.

Bé lớn đòi bú bình, tè dầm lại khi có em thì làm sao?

Đây là phản ứng thường gặp, trẻ muốn được chăm như em. Đừng mắng hay chê, đáp ứng nhẹ nhàng trong vài tuần, tăng thời gian riêng với con. Phần lớn trẻ tự quay lại nếp cũ khi thấy mình vẫn được yêu thương.

Có nên cho con lớn vào bệnh viện thăm mẹ và em không?

Nếu bệnh viện cho phép và con khoẻ, nên cho con đến thăm ngắn. Mẹ để tay trống để ôm con lớn trước, rồi mới giới thiệu em. Con không ốm, rửa tay trước khi lại gần em.

Con lớn nói ghét em thì nên phản ứng thế nào?

Không mắng, không bắt con nói thương em. Gọi tên cảm xúc: "Con thấy khó chịu vì mẹ bận với em suốt, đúng không?". Nhận cảm xúc nhưng giữ luật: không được đánh em. Rồi dành thời gian riêng cho con.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138