Thỏ nhà mang thai khoảng một tháng, thường từ 30 đến 32 ngày. Trước khi đẻ, thỏ mẹ nhổ lông bụng lót ổ; thỏ con sinh ra trần trụi, nhắm mắt, mở mắt vào khoảng ngày thứ mười. Thỏ mẹ thường chỉ vào cho con bú một hai lần mỗi ngày, mỗi lần vài phút, nên ổ thỏ phần lớn thời gian không có mẹ ở cạnh, và đó là chuyện bình thường.
Rất nhiều gia đình lần đầu nuôi thỏ hoảng hốt vì tưởng thỏ mẹ bỏ con, rồi bế thỏ con ra tự cho ăn, và thỏ con chết vì chính sự tốt bụng đó. Bài này giải thích vòng đời con thỏ theo đúng những gì bạn nhìn thấy ở chuồng, các mốc theo tuần, cách tự kiểm xem thỏ con có được bú không mà không cần thò tay vào ổ, và vì sao thỏ nhà khác hẳn thỏ rừng.
Những ngày trước khi đẻ: ổ lông là dấu hiệu rõ nhất
Trong ba tuần đầu mang thai, thỏ mẹ gần như không có gì khác. Bụng to lên không nhiều vì thỏ con rất nhỏ. Dấu hiệu đáng tin nhất đến vào mấy ngày cuối: thỏ mẹ ngậm cỏ khô, rơm, giấy vụn chạy về một góc chuồng, xếp thành ổ. Rồi ngay trước khi đẻ, thường chỉ trong vòng một ngày, thỏ mẹ tự nhổ lông ở ngực và bụng, lót một lớp lông mềm trắng lên trên.
Việc nhổ lông có hai tác dụng. Lông lót ổ giữ ấm cho thỏ con trần trụi. Đồng thời vùng bụng của thỏ mẹ để lộ ra các núm vú, thỏ con dễ tìm. Lần đầu thấy thỏ mẹ tự nhổ lông, nhiều người tưởng thỏ bị bệnh ngoài da. Không phải vậy.
Chị Thảo ở Lâm Đồng kể nhà chị nuôi một đôi thỏ cho con gái chơi, sáng ra thấy một đống lông trắng trong góc chuồng mà chẳng thấy thỏ con đâu. Đến khi nhìn kỹ mới thấy đống lông khẽ động đậy: thỏ con nằm vùi bên dưới. Thỏ mẹ thường đẻ vào ban đêm hoặc sáng sớm, rất nhanh và lặng lẽ, nên ít ai được chứng kiến.
Vì sao thỏ mẹ ít ở bên ổ
Thỏ mẹ cho bú rất ít lần. Thỏ mẹ thường chỉ vào ổ cho con bú một, đôi khi hai lần mỗi ngày, mỗi lần vài phút, hay vào lúc sáng sớm hoặc đêm khuya. Sữa thỏ rất béo, thỏ con bú no một lần là đủ cho cả ngày.
Đứng xa ổ là cách bảo vệ con. Trong tự nhiên, thỏ là con mồi của nhiều loài. Thỏ mẹ ngồi canh bên ổ sẽ để lại mùi, thu hút kẻ săn mồi. Tránh xa ổ là cách giấu con.
Thỏ con nằm yên dưới lớp lông. Thỏ con không kêu nhiều như mèo, chó con. Chúng nằm chồng lên nhau dưới lớp lông, cả ngày chỉ ngủ và chờ đến cữ bú.
Cái sai phổ biến nhất. Thấy thỏ mẹ không ở bên con, người nuôi tưởng bị bỏ, bế thỏ con ra cho uống sữa bò hoặc sữa bột. Thỏ con rất khó sống khi bị tách mẹ quá sớm và cho ăn sai. Trừ khi chắc chắn thỏ mẹ đã chết hoặc bị bệnh, hãy giữ nguyên.
Tự kiểm thỏ con có được bú không, mà không làm phiền
Đây là cách người nuôi thỏ lâu năm hay dùng, làm vào buổi sáng, sau giờ thỏ mẹ thường cho bú:
- Rửa tay sạch, xoa tay vào ít cỏ khô trong chuồng để bớt mùi lạ.
- Nhẹ nhàng vén lớp lông ở mép ổ, chỉ đủ để nhìn thấy thỏ con.
- Nhìn bụng thỏ con: bụng tròn căng, da bóng, nằm yên là đã bú no.
- Nếu da nhăn nheo, bụng lép, thỏ con bò lung tung và lạnh, thì có thể chưa được bú.
- Phủ lông lại đúng như cũ, rời đi, không đếm đi đếm lại nhiều lần trong ngày.
- Nếu hai ngày liền thỏ con vẫn bụng lép, hỏi người có chuyên môn thú y hoặc người nuôi thỏ lâu năm trong vùng, đừng tự pha sữa cho ăn.
Trẻ có thể đứng cạnh xem bước nhìn bụng, nhưng người lớn làm thao tác vén lông. Mỗi ngày kiểm một lần là đủ; kiểm nhiều lần, thỏ mẹ có thể căng thẳng và bỏ ổ thật.
Thỏ con lớn lên theo từng tuần
Các mốc dưới đây là khoảng thường gặp ở thỏ nhà, tuỳ giống, tuỳ số con trong lứa. Một lứa thỏ thường vài con, có lứa đông hơn.
| Thời điểm | Thỏ con trông thế nào | Thỏ con làm gì |
|---|---|---|
| Mới sinh | Trần trụi, da hồng, mắt nhắm, tai cụp | Nằm dưới ổ lông, chờ cữ bú |
| Khoảng 1 tuần | Mọc lớp lông tơ mỏng, thấy rõ màu lông | Cựa quậy nhiều hơn khi mẹ vào |
| Khoảng 10 ngày | Mắt mở | Ngóc đầu nhìn ra khỏi ổ |
| Khoảng 2–3 tuần | Lông dày, tai dựng dần | Bò ra khỏi ổ, nhấm thử cỏ khô, rau |
| Khoảng 4–6 tuần | Trông như thỏ lớn thu nhỏ | Ăn cỏ là chính, bú ít dần |
| Khoảng 6–8 tuần | Chạy nhảy, đào bới | Cai sữa hẳn, có thể tách khỏi mẹ |
Màu lông thật của thỏ con lộ ra trong tuần đầu. Trong một lứa có thể có con trắng, con đen, con lang, dù bố mẹ cùng màu. Đây là câu hỏi hay cho trẻ lớn: vì sao anh em ruột lại khác màu?
Thỏ ăn lại phân của mình: chuyện lạ mà bình thường
Khi thỏ con bắt đầu ăn cỏ, trẻ có thể thấy một cảnh làm người lớn nhăn mặt: thỏ cúi đầu xuống mông và ăn một thứ gì đó. Thỏ thải ra hai loại phân. Loại viên tròn khô rơi đầy chuồng là loại thải bỏ. Loại thứ hai mềm, bóng, thường thải ra vào ban đêm hoặc sáng sớm, và thỏ ăn ngay lại từ hậu môn.
Đó không phải bệnh hay thói xấu. Cỏ rất khó tiêu, thỏ không nhai lại như trâu bò nên phải cho thức ăn đi qua ruột hai lần để lấy hết chất bổ. Người ta còn cho rằng thỏ con nhấm thử phân mẹ trong những tuần đầu để nhận lấy vi sinh vật có ích cho ruột, chuẩn bị chuyển từ bú sữa sang ăn cỏ.
Khi giải thích với trẻ, có thể so sánh với trâu bò: trâu bò ợ cỏ lên nhai lại, còn thỏ thì cho cỏ đi một vòng rồi ăn lại. Hai loài ăn cỏ, hai cách khác nhau để xử lý cùng một thứ khó tiêu. Câu hỏi gợi tò mò: có ai trong nhà từng thấy thỏ ăn loại phân mềm này chưa, vào giờ nào? Thường phải dậy rất sớm mới thấy.
Thỏ nhà và thỏ rừng: hai kiểu vòng đời khác nhau
Nhiều người nghĩ thỏ rừng chỉ là thỏ nhà sống ngoài tự nhiên. Thực ra có những khác biệt lớn ngay từ lúc sinh:
- Thỏ nhà được thuần hoá từ một loài thỏ hoang sống trong hang đào dưới đất. Con non sinh ra trần trụi, nhắm mắt, cần ổ kín.
- Nhiều loài thỏ rừng thuộc nhóm không đào hang, đẻ con ngay trên mặt đất trong bụi cỏ. Con non sinh ra đã có lông, mở mắt và chạy được sau một thời gian ngắn.
- Ở Việt Nam, thỏ rừng hoang rất hiếm gặp. Nếu thấy, chỉ nhìn từ xa, không đuổi bắt, không mang về nuôi.
- Không thả thỏ nhà ra vườn, ra rừng với ý định cho chúng "về tự nhiên". Thỏ nhà không có kỹ năng tránh kẻ săn mồi và có thể mang bệnh sang động vật hoang.
- Gặp thỏ con nằm một mình trong bụi cỏ ở đâu đó, đừng nhặt lên, vì thỏ mẹ có thể chỉ đang ở xa như tập tính bình thường. Nguyên tắc này đúng với con non của nhiều loài hoang dã khác: con non một mình chưa chắc đã là con non bị bỏ rơi.
Thông điệp chung cho trẻ: mỗi loài có cách nuôi con riêng. Thứ trông giống bỏ rơi với mắt người chưa chắc đã là bỏ rơi.
Nhật ký ba tuần đầu của một lứa thỏ: ví dụ từ một gia đình
Bé Khang 9 tuổi ở Vĩnh Long được bố mẹ cho ghi nhật ký lứa thỏ đầu tiên của nhà vào đầu mùa khô. Cả nhà thống nhất ba luật: chỉ người lớn được vén ổ, mỗi ngày nhìn một lần vào buổi sáng, và không bế thỏ con trước khi chúng tự bò ra. Nhật ký của bé chỉ có vài dòng mỗi ngày nhưng đủ cho thấy cả một chặng đời.
Ngày đầu, bé ghi: "Đống lông trắng, có cái gì đó động." Ngày thứ tư: "Thấy được màu: hai con đen, một con xám, hai con trắng." Ngày thứ mười một: "Con xám mở một mắt trước." Ngày thứ mười bảy: "Con đen to nhất bò ra ngoài ổ, mẹ không đuổi." Ngày thứ hai mươi: "Cả năm con ăn cỏ khô cùng mẹ." Bé vẽ kèm mỗi dòng một hình nhỏ, không ai chấm điểm hay sửa chữ.
Điều thú vị là bé tự phát hiện ra thỏ mẹ chỉ vào ổ lúc trời còn tối, vì một lần dậy sớm đi vệ sinh đã thấy. Phát hiện tự mình tìm ra như vậy đáng giá hơn mọi lời giải thích. Bạn có thể dùng đúng khung này cho bất kỳ lứa vật nuôi nào: một giờ cố định, một dòng chữ, một hình vẽ, người lớn giữ an toàn cho con vật.
Thỏ sống bao lâu và vòng đời quay nhanh thế nào
Thỏ lớn rất nhanh. Tuỳ giống, thỏ có thể bắt đầu sinh sản từ khoảng bốn đến sáu tháng tuổi. Thỏ mẹ có thể mang thai lại ngay sau khi đẻ, nên một đôi thỏ nếu để chung suốt sẽ có rất nhiều lứa trong một năm. Đây là lý do người nuôi thỏ làm bạn trong nhà thường tách đực cái, hoặc hỏi bác sĩ thú y về việc hạn chế sinh sản.
Thỏ nuôi làm bạn trong nhà, được chăm tốt, thường sống khoảng tám đến mười năm, có con lâu hơn. Thỏ nuôi lấy thịt thì chỉ sống vài tháng. Nhiều trẻ không ngờ thỏ có thể sống lâu như vậy, và đây là điều cần nói rõ trước khi nhận nuôi: một con thỏ có thể ở cùng gia đình đến lúc trẻ học hết cấp hai.
Khi thỏ già, nó ngủ nhiều hơn, ít nhảy hơn, có khi khó tự chải lông. Nếu con thỏ của nhà mất đi, nói thật với trẻ bằng lời đơn giản rằng thỏ đã già, cơ thể đã ngừng hoạt động, và cho trẻ được buồn. Một góc vườn nhỏ, một bức tranh về con thỏ, là cách nhẹ nhàng để trẻ nhớ đến nó.
Câu hỏi thường gặp
Thỏ mang thai bao lâu thì đẻ?
Thỏ nhà thường mang thai khoảng một tháng, từ 30 đến 32 ngày, tuỳ giống và từng con. Dấu hiệu đáng tin nhất là thỏ mẹ tha cỏ làm ổ và tự nhổ lông bụng lót ổ trong một hai ngày cuối.
Thỏ mẹ không nằm cạnh con có phải là bỏ con không?
Thường là không. Thỏ mẹ chỉ vào cho bú một hai lần mỗi ngày, mỗi lần vài phút, phần lớn thời gian ở xa ổ để không thu hút kẻ săn mồi. Kiểm bụng thỏ con tròn căng là biết chúng vẫn được bú đủ.
Thỏ con mấy ngày thì mở mắt?
Thỏ con thường mở mắt vào khoảng ngày thứ mười sau khi sinh, xê dịch vài ngày tuỳ con. Trước đó vài ngày thỏ con đã mọc lớp lông tơ mỏng và thấy rõ màu lông.
Thỏ con bao lâu thì tách mẹ được?
Thỏ con bắt đầu nhấm cỏ từ khoảng hai, ba tuần tuổi và thường cai sữa hẳn trong khoảng sáu đến tám tuần. Tách sớm hơn thì thỏ con dễ bị rối loạn tiêu hoá vì ruột chưa quen với cỏ.
Vì sao thỏ ăn phân của chính mình?
Thỏ thải ra một loại phân mềm đặc biệt và ăn lại để tiêu hoá cỏ thêm một lần, lấy hết chất bổ. Đây là tập tính bình thường của thỏ khoẻ mạnh, không phải bệnh.
Thỏ nuôi trong nhà sống được bao lâu?
Thỏ nuôi làm bạn trong nhà, được chăm sóc tốt thường sống khoảng tám đến mười năm, có con lâu hơn. Vì vậy nhận nuôi thỏ là cam kết nhiều năm chứ không phải vài tháng.