SanSinh.comSản Sinh
Các loài thú quen thuộc

Trâu bò mang thai bao lâu: bê, nghé ra đời, đứng dậy bú mẹ và lớn lên ra sao

Bò mang thai khoảng chín tháng, trâu khoảng mười đến mười một tháng, thường một con. Vì sao bê nghé đứng được ngay và cách quan sát an toàn ở làng.

Newborn water buffalo calf standing on wobbly legs beside its mother in a green rice field edge at sunrise, mist over paddies, wide shot from behind a bamboo fence

Bò mang thai khoảng chín tháng, gần bằng người; trâu mang thai lâu hơn, khoảng mười đến mười một tháng. Mỗi lần thường chỉ đẻ một con. Bê, nghé sinh ra đã mở mắt, có lông, và thường tự đứng dậy trong khoảng một giờ đầu để bú mẹ.

Khác với mèo, chó con nằm ổ nhắm mắt, trâu bò con phải đi theo mẹ gần như ngay lập tức, vì tổ tiên của chúng sống ở đồng cỏ, không có hang để giấu con. Bài này đi qua từng chặng từ lúc trâu bò mẹ mang thai đến khi bê nghé thành trâu bò lớn, kèm bảng so sánh trâu và bò, và cách cho trẻ ở quê quan sát mà vẫn an toàn.

So sánh nhanh trâu và bò qua vòng đời

Ở làng quê Việt Nam, trâu và bò thường được nuôi cạnh nhau nhưng vòng đời có vài điểm khác. Các con số dưới đây là khoảng thường gặp, tuỳ giống, tuỳ cách nuôi.

Điểm so sánhBòTrâu
Thời gian mang thaiKhoảng 9 thángKhoảng 10–11 tháng
Số con mỗi lứaThường 1, hiếm khi sinh đôiThường 1
Con non gọi làBêNghé
Bú mẹ khi thả tự nhiênNhiều tháng, thường dưới một nămNhiều tháng, có nơi để nghé theo mẹ gần một năm
Môi trường ưa thíchChịu khô, ăn cỏ trên bãiCần đầm, vũng nước để ngâm mình
Tuổi thọ nếu sống hết đờiKhoảng 15–20 nămKhoảng 20 năm, có con lâu hơn

Trâu thích ngâm mình vì da trâu ít tuyến mồ hôi, ngâm bùn nước giúp hạ nhiệt và tránh ruồi muỗi. Đây là điều trẻ dễ tự thấy vào buổi trưa hè: trâu chỉ còn cái đầu nhô lên khỏi mặt ao.

Một khác biệt nữa trẻ dễ nhận ra: nghé con thường có lông dày, màu nhạt hơn trâu mẹ, nhìn xù xù; bê con thì lông mượt và thường giống màu mẹ. Nghé lớn lên, lông thưa dần, da sẫm lại. Chụp ảnh cùng một con nghé mỗi tháng một lần là thấy rõ sự đổi màu này.

Mang thai và ngày đẻ: người chăn nhìn thấy gì

Trong mấy tháng đầu, trâu bò mang thai gần như không khác bình thường. Đến khoảng hai, ba tháng cuối, bụng to xệ rõ, nhìn từ phía sau thấy phình hẳn ra, bầu vú căng dần. Người chăn lâu năm thường nhận ra con nào sắp đẻ qua dáng đi nặng nề, bầu vú căng bóng và việc con trâu bò tách khỏi đàn, đứng hay nằm riêng một góc.

Ông Bảy ở Đồng Tháp nuôi trâu cày từ thời trẻ kể rằng trâu nhà ông hay đẻ vào ban đêm hoặc sáng sớm, ở chỗ khuất trong vườn. Lúc đẻ, con mẹ nằm xuống, đứng lên nhiều lần, rặn từng đợt. Bê nghé ra đời, chân trước và đầu ra trước, nằm trong lớp màng. Con mẹ quay lại liếm khắp người con, liếm rất lâu và rất mạnh, như vừa lau khô vừa xoa bóp.

Việc của người lúc này là đứng xa, giữ chó và trẻ nhỏ tránh ra, không kéo bê nghé. Nếu con mẹ rặn rất lâu mà không thấy con ra, hoặc chỉ thấy một chân, cần gọi người có chuyên môn thú y ngay. Phần đỡ đẻ không thuộc phạm vi bài này.

Giờ đầu đời: vì sao bê nghé phải đứng dậy ngay

Đứng dậy là để sống. Tổ tiên của trâu bò sống ở đồng trống, có thú săn mồi. Con non đứng được sớm và chạy theo mẹ được sớm thì dễ sống hơn. Bê nghé thường cố đứng nhiều lần, ngã chúi, rồi đứng vững trong khoảng một giờ.

Bú sữa đầu càng sớm càng tốt. Sữa mẹ những ngày đầu đặc, vàng, người ta gọi là sữa non. Nó giúp con non có sức đề kháng ban đầu. Đây là lý do người chăn rất quan tâm xem bê nghé đã bú được chưa trong mấy giờ đầu.

Con mẹ nhận con bằng mùi. Những giờ liếm con đầu tiên giúp con mẹ nhớ mùi con mình. Sau đó, giữa cả đàn, con mẹ vẫn tìm đúng con và chỉ cho con mình bú.

Con mẹ rất dữ khi mới đẻ. Trâu bò hiền với người quen nhưng có thể húc khi có người lạ, chó hay trẻ con đến gần con non. Trẻ chỉ nên nhìn từ ngoài hàng rào.

Từ bú sữa đến nhai lại: cái dạ dày lớn lên cùng con non

Trâu bò trưởng thành nhai lại: ăn cỏ vội vào, sau đó nằm nghỉ và ợ từng miếng lên nhai kỹ. Trẻ ngồi xem một con bò nằm dưới bóng cây sẽ thấy hàm nó nhai đều đều, rồi thấy một cục nhỏ chạy dọc cổ đi lên, đó là miếng cỏ đang được ợ lên để nhai lại.

Nhưng bê nghé mới sinh chưa nhai lại. Lúc bú, sữa đi thẳng vào phần dạ dày tiêu hoá giống như ở các loài thú khác. Phần dạ dày to dùng để ủ cỏ còn nhỏ và chỉ lớn dần khi con non bắt đầu gặm cỏ. Bạn sẽ thấy bê nghé vài tuần tuổi đã ngoạm thử cỏ theo mẹ, nhưng phải nhiều tuần sau mới bắt đầu nhai lại thành thục.

Đây là một ví dụ hay để nói với trẻ rằng lớn lên không chỉ là to ra. Bên trong cơ thể, các bộ phận cũng thay đổi cách làm việc. Câu hỏi gợi tò mò: bê con mấy tuần tuổi thì lần đầu thấy nó nằm nhai lại? Thử theo dõi một con bê trong xóm và ghi lại ngày đó. Một câu hỏi khác: vì sao trâu bò ăn cỏ vội rồi mới nằm nhai lại, mà không nhai kỹ ngay từ đầu? Gợi ý cho trẻ nghĩ về tổ tiên của chúng phải ăn nhanh ngoài đồng trống rồi về chỗ an toàn mới nghỉ.

Bê nghé lớn lên: các mốc quan sát được ở làng

Không cần nuôi trâu bò, trẻ vẫn quan sát được nếu nhà hàng xóm hoặc họ hàng có nuôi. Những điều có thể ghi nhận theo thời gian:

  • Tuần đầu: bê nghé ngủ nhiều, đi sát mẹ, bú nhiều lần trong ngày, mỗi lần ngắn.
  • Vài tuần tuổi: bắt đầu chạy nhảy, chơi với bê nghé khác, gặm thử cỏ.
  • Vài tháng tuổi: ăn cỏ nhiều hơn, bú ít dần, sừng nhú thành hai núm nhỏ.
  • Khoảng một năm: đã tách mẹ, sừng rõ hơn, bắt đầu theo đàn đi ăn xa.
  • Từ khoảng hai đến bốn tuổi: thay các răng cửa sữa bằng răng vĩnh viễn, từng đôi một. Người chăn ngày xưa dựa vào đó để đoán tuổi trâu bò.
  • Trâu bò cái thường đẻ lứa đầu khi khoảng hai, ba tuổi trở lên, tuỳ giống và cách nuôi.

Chỗ hay hiểu sai: nhiều người nghĩ sừng trâu bò có từ lúc mới đẻ. Thực ra bê nghé mới sinh chỉ có hai chỗ hơi gồ trên đầu, sừng mọc dần trong những tháng sau.

Cho trẻ quan sát trâu bò an toàn

Cô giáo lớp 2 ở Quảng Trị dẫn học sinh đi xem đàn trâu của một gia đình trong xã vào mùa gặt. Cô làm theo trình tự này và có thể dùng lại cho bất kỳ chuyến đi nào:

  1. Hỏi trước người chủ: con nào mới đẻ, con nào hay húc, chỗ nào đứng xem an toàn.
  2. Cho trẻ đứng ngoài hàng rào hoặc trên bờ ruộng cao, cách xa vài chục bước với con mẹ có con nhỏ.
  3. Không đứng phía sau trâu bò, vì chúng có thể đá; không giơ tay vẫy, không chạy ùa tới.
  4. Mỗi trẻ chọn một điều để nhìn: tai vẫy đuổi ruồi, đuôi quất, nhai lại, cách bê nghé bú.
  5. Về lớp, trẻ vẽ lại điều mình thấy và kể cho bạn nghe, không chấm điểm.
  6. Rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi về, nhất là khi đã chạm vào hàng rào, đất chuồng.

Điều không cần làm: không cần cho trẻ sờ vào bê nghé mới thấy được bài học. Đứng xa nhìn con mẹ liếm con, con non chúi đầu vào bầu vú đã đủ để trẻ nhớ lâu.

Nhật ký trâu bò cho trẻ: câu hỏi gợi tò mò theo mùa

Không cần sổ sách cầu kỳ. Một cuốn vở, mỗi lần đi xem ghi một dòng và vẽ một hình nhỏ. Dưới đây là những câu hỏi gợi ý, mỗi lần chỉ chọn một câu:

  • Mùa hè: trâu ngâm mình dưới nước bao lâu thì lên bờ? Bò có ngâm mình như trâu không?
  • Mùa gặt: sau khi gặt, trâu bò ăn gì trên ruộng? Có con chim nào đậu trên lưng trâu không, nó làm gì ở đó?
  • Mùa mưa: cỏ non mọc lại, trâu bò mẹ có béo lên không? Có con nào mới đẻ không?
  • Mùa rét: trâu bò đứng ở đâu khi trời lạnh? Người ta che chuồng thế nào?
  • Bất cứ mùa nào: đếm xem trong mười phút bò vẫy đuôi đuổi ruồi bao nhiêu lần; con bê bú mẹ bao lâu mỗi lần.

Mục đích không phải là trả lời đúng hết, mà là nhìn lâu một con vật quen thuộc. Trẻ tự đặt thêm câu hỏi của mình là dấu hiệu tốt nhất cho thấy việc quan sát đã có tác dụng. Người lớn chỉ cần ngồi cạnh, hỏi lại "con thấy gì?" thay vì giảng giải.

Trâu bò sống bao lâu và chuyện nói với trẻ

Nếu sống hết đời, trâu bò có thể sống khoảng mười lăm đến hai mươi năm, có con lâu hơn. Nhưng phần lớn trâu bò nuôi không sống đến già, vì được nuôi để lấy sức kéo, sữa hoặc thịt. Trẻ ở quê thường biết điều này rất sớm, trẻ thành phố thì có khi bất ngờ.

Không cần né tránh. Bạn nói ngắn gọn thế này: con người nuôi trâu bò để kéo cày, lấy sữa, lấy thịt, và người nuôi tử tế thì cho chúng ăn đủ, ở sạch, không đánh đập. Nếu trẻ buồn, ghi nhận cảm xúc đó, đừng chê trẻ nhạy cảm. Một số trẻ sẽ hỏi tiếp về cách người ta đối xử với vật nuôi, đó là câu hỏi đáng khuyến khích.

Vòng đời trâu bò còn gắn với nhịp mùa vụ. Ở nhiều vùng, trâu bò được để nghỉ ngơi, ăn no trước mùa cày, và nhiều con mẹ đẻ vào lúc cỏ non sau mưa. Hỏi ông bà trong nhà về con trâu ngày xưa, trẻ sẽ nghe được những câu chuyện mà sách vở không có.

Câu hỏi thường gặp

Bò mang thai bao lâu thì đẻ?

Bò thường mang thai khoảng chín tháng, tức chừng 280 ngày, xê dịch tuỳ giống và từng con. Mỗi lứa thường một bê, rất ít khi sinh đôi, và bò mẹ thường đẻ vào ban đêm hoặc sáng sớm ở chỗ yên tĩnh.

Trâu mang thai bao lâu?

Trâu mang thai lâu hơn bò, khoảng mười đến mười một tháng tuỳ con. Thường mỗi lứa chỉ có một nghé, nên người nuôi trâu ngày xưa rất quý mỗi lần trâu đẻ.

Vì sao bê nghé mới đẻ đã đứng được?

Vì trâu bò thuộc nhóm thú mà con non sinh ra đã phát triển khá đầy đủ, mở mắt, có lông, để kịp đi theo mẹ. Thường trong khoảng một giờ đầu bê nghé đã cố đứng dậy và tìm vú mẹ.

Bê nghé mấy tuần thì biết nhai lại?

Bê nghé bắt đầu gặm thử cỏ sau vài tuần, nhưng phải nhiều tuần sau đó, khi phần dạ dày ủ cỏ lớn dần lên, mới nhai lại thành thục. Thời điểm cụ thể tuỳ con và lượng cỏ được ăn.

Trâu sống được bao nhiêu năm?

Nếu sống hết đời, trâu có thể sống khoảng hai mươi năm, có con lâu hơn. Phần lớn trâu nuôi không sống đến tuổi già vì được dùng để kéo cày hoặc lấy thịt.

Có nên cho trẻ sờ bê nghé mới đẻ không?

Không nên trong những ngày đầu, vì con mẹ rất dễ húc để bảo vệ con. Trẻ nên đứng ngoài hàng rào, có người lớn đi cùng và hỏi ý chủ nhà trước khi lại gần.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138