SanSinh.comSản Sinh
Nói với trẻ về sinh, lớn và mất

Con lớn lên thế nào: làm dòng thời gian của chính con và so với vòng đời con vật

Trẻ hỏi "bao giờ con lớn", "người có lột xác không". Làm dòng thời gian từ ảnh, dấu tay, vạch chiều cao, so với mèo con, gà con để trẻ hiểu người lớn chậm mà lâu.

child standing barefoot against a wooden door frame while a grandmother marks height with a pencil, old pencil marks visible below, warm indoor evening light, side view

Con người lớn lên trực tiếp, không lột xác hay biến hình như con bướm, con ếch: em bé mới sinh đã có đủ tay chân, rồi lớn dần qua nhiều năm, thay răng, dậy thì, thành người lớn rồi già đi. Cách dễ nhất để trẻ thấy điều đó là làm một dòng thời gian của chính mình bằng ảnh, dấu tay và những vạch chiều cao trên khung cửa.

Trẻ 4–7 tuổi hay hỏi "bao giờ con lớn bằng bố", "con có lớn như con mèo không, sao con mèo lớn nhanh thế". Đặt dòng thời gian của trẻ cạnh vòng đời mèo con, gà con giúp trẻ hiểu một điều đặc biệt của con người: lớn chậm nhất, được chăm lâu nhất. Bài này có cách làm dòng thời gian, bảng mốc lớn lên, và những chỗ cần tránh để trẻ không đem mình ra so với bạn.

Người lớn chậm hơn con vật quen thuộc ra sao

Các mốc dưới đây là khoảng thường gặp, khác nhau tuỳ từng cá thể. Mục đích là so tốc độ, không phải để đo trẻ.

MốcGàMèoNgười
Ra đờiNở khỏi trứng sau khoảng ba tuần ấpSinh ra sau khoảng hai tháng mang thaiSinh ra sau khoảng chín tháng mang thai
Tự đi lạiVài giờ sau khi nởKhoảng ba bốn tuần tuổiKhoảng một tuổi
Tự kiếm ănNgay những ngày đầu, theo mẹ bớiKhoảng hai tháng tuổiNhiều năm, cần người lớn chăm
Trưởng thành, có thể sinh conKhoảng năm sáu tháng tuổiKhoảng sáu tháng đến một nămSau tuổi dậy thì nhiều năm
Sống được khoảngVài năm đến khoảng mười nămKhoảng mười đến hai mươi nămNhiều chục năm

Trẻ thường hỏi "vì sao người lớn chậm thế?". Câu trả lời đơn giản: bộ não người cần rất nhiều năm để lớn và học, học nói, học đọc, học làm việc. Vì vậy người cần được bố mẹ chăm lâu nhất trong các loài. Lớn chậm không phải là kém, mà là có nhiều thứ để học.

Người có lột xác, biến hình không

Câu hỏi này đến tự nhiên sau khi trẻ học về bướm, ếch. Trả lời: không. Con người, cũng như mèo, chó, gà, lớn lên trực tiếp: lúc mới sinh đã có hình dạng người, chỉ nhỏ hơn và tỷ lệ khác. Không có giai đoạn nằm im trong nhộng, không mọc chân sau khi có đuôi.

Nhưng có vài thay đổi khiến trẻ thấy giống "biến hình" một chút, và trẻ thích được kể: răng sữa rụng, răng mới mọc lên thay vào, thường bắt đầu khoảng 6 tuổi; móng tay, tóc mọc dài liên tục; da bong tróc từng chút mỗi ngày mà mình không thấy; tuổi dậy thì cơ thể thay đổi nhiều trong vài năm.

So với con bướm: sâu và bướm trông khác hẳn nhau, ăn khác nhau, sống chỗ khác nhau. Em bé và người lớn trông khác về kích thước nhưng cùng một hình dạng, cùng ăn cơm, cùng ở trong nhà. Trẻ 7–8 tuổi có thể tự kể ra điểm khác nhau này khi đặt ảnh hồi nhỏ của mình cạnh ảnh con sâu và con bướm.

Một cậu bé 7 tuổi ở Phú Thọ, đang thay răng cửa, nói với mẹ "con đang lột xác răng". Mẹ cười, khen cách nói hay, rồi giải thích răng sữa rụng là để nhường chỗ cho răng to hơn, giống như cái áo chật thì phải đổi áo mới.

Làm dòng thời gian của chính con

Hoạt động này làm ở nhà trong một hai buổi cuối tuần, hoặc làm ở lớp khi học chủ đề bản thân với sự giúp sức của phụ huynh. Dùng một dải giấy dài hoặc mấy tờ giấy dán nối.

  1. Cùng con chọn năm đến bảy tấm ảnh theo thứ tự: ảnh siêu âm hoặc ảnh mẹ mang bầu, ảnh mới sinh, ảnh biết ngồi, ảnh tập đi, ảnh ngày đầu đi lớp, ảnh bây giờ. Không có ảnh thì vẽ.
  2. Kẻ một đường dài ngang dải giấy. Dán ảnh dọc theo đường từ trái sang phải, chừa khoảng trống giữa các ảnh.
  3. Dưới mỗi ảnh, ghi một câu do con kể lại hoặc bố mẹ kể: "Con bú sữa và ngủ suốt", "Con tập đi, ngã suốt".
  4. Thêm dấu tay hoặc dấu chân: lấy bàn tay hiện tại in màu, đặt cạnh dấu chân lúc mới sinh nếu nhà còn giữ (nhiều bệnh viện in dấu chân trẻ sơ sinh).
  5. Kéo dài đường thời gian sang phải thêm một đoạn trống và hỏi con: "Sau này con sẽ thế nào?". Con vẽ mình đi học lớp lớn, mình cao bằng bố, mình làm nghề con thích.
  6. Dán dòng thời gian ở chỗ con nhìn thấy, mỗi sinh nhật thêm một ảnh mới.

Phần trống bên phải là phần trẻ thích nhất. Đừng sửa những gì trẻ tưởng tượng về tương lai, kể cả khi đó là "con sẽ cao bằng cái cây".

Vạch chiều cao trên khung cửa: làm sao cho vui mà không thành cuộc thi

Đo vào cùng một dịp mỗi năm. Sinh nhật hoặc Tết. Trẻ đứng chân trần, lưng sát khung cửa, người lớn đặt quyển sách phẳng lên đầu rồi kẻ vạch. Ghi tuổi bên cạnh, không cần ghi số đo.

So con với chính con năm ngoái, không so với anh chị em. Nhà có hai ba con, mỗi đứa một cột riêng, hoặc một màu bút riêng. Không nói "em cao hơn anh lúc bằng tuổi". Mỗi trẻ lớn theo nhịp riêng, có trẻ năm nay lớn ít, năm sau lớn vọt.

Nói về chuyện lớn chậm, lớn nhanh một cách bình thường. Nếu trẻ thấy mình thấp hơn bạn và buồn, nói: "Mỗi người lớn một kiểu, có bạn lớn sớm, có bạn lớn muộn. Bác sĩ khám sức khoẻ cho con mỗi năm, bác sĩ nói con khoẻ." Lo lắng thật về chiều cao, cân nặng thì hỏi bác sĩ nhi, không bàn trước mặt trẻ.

Giữ khung cửa lâu nhất có thể. Một gia đình ở Ninh Bình giữ vạch chiều cao trên khung cửa gỗ của ba thế hệ: vạch của bố hồi nhỏ, vạch của hai con. Khi sửa nhà, họ tháo cả khung cửa giữ lại. Trẻ thích nhất là đứng cạnh vạch của bố khi bố bằng tuổi mình.

Ở lớp chủ đề bản thân: làm sao cho mọi trẻ cùng tham gia

Lớp mầm non và lớp 1 thường có chủ đề bản thân, cô nhờ phụ huynh gửi ảnh hồi nhỏ để làm dòng thời gian. Hoạt động này dễ thương nhưng có vài trẻ sẽ bị lạc ra ngoài nếu cô không để ý trước: trẻ không có ảnh vì nhà từng bị mất đồ, trẻ là con nuôi về nhà khi đã lớn, trẻ đang sống với ông bà vì bố mẹ đi làm xa, trẻ mà gia đình vừa có biến cố.

Cách làm an toàn là cho nhiều lựa chọn ngay từ đầu: gửi ảnh, hoặc gửi một món đồ hồi nhỏ (cái mũ, đôi giày), hoặc trẻ tự vẽ mình hồi bé theo lời kể của người lớn trong nhà. Cô không yêu cầu đủ một mốc nào cụ thể như ảnh mới sinh. Thư nhắn phụ huynh nói rõ "có gì gửi nấy, không có cũng được".

Khi trưng bày, không xếp hạng dòng thời gian nào đẹp, dài, nhiều ảnh nhất. Mỗi trẻ được giới thiệu dòng của mình cho cả lớp, các bạn chỉ hỏi, không nhận xét chê khen. Một cô giáo lớp lá ở Cà Mau cho trẻ chọn một mốc thích nhất để kể, thay vì kể cả dòng, nhờ vậy trẻ ít ảnh vẫn có chuyện để kể như mọi bạn.

Phần so sánh với con vật làm chung cả lớp: cô dán ảnh gà con, mèo con lớn dần lên bảng, cả lớp đoán con nào lớn nhanh nhất. Phần này không cần ảnh riêng của ai, nên mọi trẻ cùng tham gia bằng nhau.

Già đi cũng là một phần của lớn lên

Dòng thời gian của trẻ chỉ chạy tới hiện tại, nhưng nếu trẻ hỏi "rồi sau đó nữa?", hãy nói tiếp phần còn lại. Người lớn rồi già đi: tóc bạc, da nhăn, đi chậm, có khi hay quên. Già là chuyện bình thường của mọi sinh vật sống đủ lâu, giống cây bàng già, con mèo già.

Ông bà là tấm gương gần nhất. Mời trẻ làm một dòng thời gian thứ hai cho ông hoặc bà: ảnh ông hồi đi học, ảnh ông cưới bà, ảnh ông bế mẹ hồi nhỏ, ảnh ông bây giờ. Trẻ ngạc nhiên khi biết ông cũng từng là em bé, và thường hỏi rất nhiều câu mà ông bà rất vui khi được kể.

Nếu trẻ hỏi "rồi ông có chết không?", trả lời thật mà nhẹ nhàng: "Ai sống rất lâu rồi cũng có lúc chết. Ông đang khoẻ, mình cứ vui với ông mỗi ngày." Không cần né tránh, cũng không cần nói nhiều hơn điều trẻ hỏi.

Đặt dòng thời gian của trẻ cạnh dòng của ông bà là cách đơn giản để trẻ thấy cả vòng đời con người: sinh ra, lớn lên, trưởng thành, có con, già đi. Không cần thuật ngữ, chỉ cần những tấm ảnh nằm cạnh nhau.

Những câu trẻ hay hỏi về chuyện lớn lên, và câu trả lời ngắn

Trẻ 4–8 tuổi hỏi đi hỏi lại những câu này. Câu trả lời ngắn, đúng, rồi để trẻ hỏi thêm nếu muốn.

  • "Bao giờ con lớn bằng bố?" Khoảng khi con học hết cấp ba, nhiều năm nữa. Mỗi năm con lớn thêm một chút, nhìn vạch trên khung cửa là thấy.
  • "Sao con không nhớ hồi con là em bé?" Hầu như không ai nhớ được những năm đầu đời. Vì vậy bố mẹ chụp ảnh và kể lại cho con.
  • "Ăn nhiều có lớn nhanh không?" Ăn đủ chất, ngủ đủ giấc, chạy nhảy nhiều giúp con lớn khoẻ. Ăn quá nhiều không làm cao nhanh hơn.
  • "Răng rụng có mọc lại không?" Răng sữa rụng thì răng mới mọc lên, nhưng răng mới thì chỉ có một bộ, phải đánh răng giữ cho kỹ.
  • "Con mèo lớn rồi sao không cao nữa?" Mỗi con vật lớn tới một cỡ thì dừng. Người cũng vậy, đến tuổi trưởng thành thì không cao thêm.

Nếu trẻ hỏi câu mà người lớn không chắc, ví dụ "con sẽ cao bao nhiêu", trả lời thật: "Chưa ai biết, mình cùng chờ xem nhé."

Câu hỏi thường gặp

Người có biến thái như con bướm, con ếch không?

Không. Con người lớn lên trực tiếp: em bé mới sinh đã có hình dạng người, chỉ nhỏ hơn rồi lớn dần qua nhiều năm. Có những thay đổi như thay răng hay dậy thì, nhưng không có giai đoạn biến hình như nhộng hay nòng nọc.

Làm dòng thời gian bản thân cho trẻ mấy tuổi là phù hợp?

Trẻ khoảng 4 tuổi đã thích xếp ảnh của mình theo thứ tự với người lớn giúp. Từ 6–7 tuổi trẻ tự dán ảnh, tự kể lại và vẽ thêm phần tương lai. Có thể làm tiếp mỗi năm vào dịp sinh nhật.

Có nên so chiều cao của con với bạn cùng lớp không?

Không nên. Mỗi trẻ lớn theo nhịp riêng, so với bạn dễ làm trẻ buồn hoặc tự cao. Chỉ so con với chính con năm trước. Nếu lo lắng về chiều cao, cân nặng, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa, không bàn trước mặt trẻ.

Vì sao con người lớn chậm hơn con vật?

Vì não người cần rất nhiều năm để lớn và học những thứ phức tạp như nói, đọc, làm việc. Vì vậy trẻ em được bố mẹ chăm lâu hơn bất kỳ loài nào. Lớn chậm là để có thời gian học nhiều hơn.

Trẻ không có ảnh hồi nhỏ thì làm dòng thời gian thế nào?

Trẻ vẽ thay ảnh, người lớn kể lại chuyện hồi nhỏ để trẻ vẽ theo. Dấu tay, dấu chân hiện tại, quần áo cũ còn giữ, đôi giày nhỏ đầu tiên cũng là những mốc tốt để đặt lên dòng thời gian.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138